Inwestycje na Ukrainie. Niezbędny elementarz polskiego inwestora
Inwestycje na Ukrainie będą podstawą odbudowy tego państwa. Jest to również ogromna szansa dla polskiego kapitału
Inwestycje na Ukrainie będą podstawą odbudowy tego państwa. Jest to również idealna okazja do zysków dla polskich inwestorów i polskich firm. Co prawda konkurencja po skończeniu wojny na pewno będzie spora, jednak bliskość geograficzna może być korzyścią jednoznacznie pomagającą naszemu państwa.
Niedawno zespół Warsaw Enterprise Institute opracował poradnik dla polskich inwestorów. Ma on na celu pomóc polskim przedsiębiorcom, którzy rozważają rozpoczęcie działalności gospodarczej na Ukrainie, zwłaszcza w zachodnich obwodach kraju. Mimo wyzwań związanych z rosyjską agresją zachodnia część kraju okazuje się bardziej dostępna dla polskich firm. Bezpieczeństwo, relatywnie lepsza kondycja gospodarcza w porównaniu z innymi obszarami Ukrainy, oraz bliskość geograficzna do Polski, co za tym idzie, łatwy dostęp do połączeń logistycznych, sprawiają, że jest to atrakcyjna lokalizacja.
Zobacz także: Zachodnia Ukraina: Kryzys to wyprzedaż dla inwestora
Poradnik zawiera praktyczne wskazówki dotyczące zakładania działalności gospodarczej na Ukrainie przez polskie firmy. Omawia także dostępne instrumenty i instytucje wspierające biznes w obu państwach. Przedstawia również ograniczenia i wyzwania związane z omawianym regionem. Warto również wspomnieć, że Warsaw Enterprise Institute opracował cały raport, w którym przedstawia szczegółową analizę sytuacji gospodarczej i inwestycyjnej w zachodnich obwodach Ukrainy. W poniżej opisywanym opracowaniu badacze skupili się na obwodach: chmielnickim, iwano-frankowski, lwowski, rówieńskim, tarnopolskim, winnickim, wołyńskim i żytomierskim.
Ogólna sytuacja gospodarcza w zachodnich obwodach Ukrainy
W 2022 roku ukraińska gospodarka była stosunkowo mała w porównaniu do rozmiaru państwa. PKB spadło wtedy o około 30%, osiągając 160 mld dolarów. PKB Warszawy w tym samym roku wyniosło 120 mld dolarów. W prognozach na rok 2023 przewiduje się wzrost gospodarczy o 8,3%, co oznaczałoby, że PKB Ukrainy może osiągnąć 173 mld dolarów.
W 2022 roku roczna stopa inflacji na Ukrainie wyniosła 20,2%. Siła nabywcza ludności jest znacznie niższa niż w państwach Unii Europejskiej o porównywalnej liczbie ludności. Dodatkowo liczba ludności Ukrainy maleje z powodu negatywnych tendencji demograficznych i migracji zarobkowych. Agresja rosyjska tylko zaostrzyła ten trend. Więcej o tym piszemy w: Dzikie Pola znów dzikie. Ukraina się wyludnia, jest tam mniej ludzi niż w Polsce! [ANALIZA]. Po powstaniu Ukrainy zamieszkiwało ją 51,5 mln ludzi. Obecnie populacje szacuje się około 30 mln ludzi, Dodatkowo społeczeństwo starzeje się, co oznacza coraz mniejszy odsetek osób aktywnych zawodowo.
Mimo ogromnego kryzysu i miernych wskaźników makroekonomicznych Ukraina ma potencjał inwestycyjny dla polskich przedsiębiorców. Kryzys to okazja i wyprzedaż dla inwestorów. Skutki wojny stwarzają konieczność zmiany sieci dostaw dóbr i usług. Otwiera to możliwości dla zagranicznych inwestorów. Warto zwrócić uwagę na rosnącą wymianę handlową między Polska a Ukrainą po 2022 roku.
W 2022 roku eksport towarów i usług Polski do Ukrainy wzrósł do 45,6 mld zł. W 2021 roku było to 28,7 mld zł. Natomiast import z Ukrainy do Polski w 2022 roku wyniósł 29,1 mld zł, a w 2021 19,4 mld zł. W oby przypadkach widzimy wzrost prawie o 50%. Polska stała się największym partnerem handlowym Ukrainy.
Inwestycje na Ukrainie. Zachodnia część państwa wygląda zachęcająco
Zachodnia Ukraina prezentuje się lepiej na tle reszty kraju. Skutki wojny miały znacznie mniejszy wpływ na sytuację gospodarczą. Zachodnie obwody Ukrainy odpowiadają za około 20% ukraińskiego PKB. Obecnie wskaźnik ten jest prawdopodobnie wyższy ze względu na większą rolę zachodniej części kraju w życiu gospodarczym państwa.
Przed rosyjską agresją, zachodnie obwody zamieszkiwało 10,9 miliona osób, stanowiło to 26,6% populacji państwa. Aktualnie trudno oszacować liczbę mieszkańców tych obwodów, lecz prawdopodobnie jest porównywalna z liczbą przed wojną lub nieco wyższa z powodu obecności dużej liczby przesiedleńców wewnętrznych. Zachodnie obwody Ukrainy charakteryzują się mniejszym stopniem rozwoju przemysłowego w porównaniu do dużych miast na wschodzie i w centrum kraju. Głównymi sektorami gospodarki w tych regionach są rolnictwo, usługi i handel.
Zobacz także: Kradzione tuczy i to bardzo! Chińska kampania antykorupcyjna odchudziła biurokratów
Inwestycje na Ukrainie po agresji Rosji skupią się najpewniej w zachodnich obwodach państwa. Po pierwsze, cechuje je lepsze warunki bezpieczeństwa niż w innych częściach kraju. Znajdują się one relatywnie daleko od linii frontu i rzadziej stają się celem rosyjskich ostrzałów w porównaniu do pozostałych obwodów Ukrainy. Po drugie, dzięki korzystnym warunkom bezpieczeństwa, zyskały na znaczeniu w kontekście gospodarczym. Stały się miejscem, gdzie osiedlają się przesiedleńcy wewnętrzni, a także przenoszą się liczne przedsiębiorstwa z bardziej zagrożonych regionów Ukrainy.
Zachodnie obwody Ukrainy, doświadczyły wzrostu atrakcyjności. Przykładem tego może być wzrost cen nieruchomości w dużych miastach na zachodzie Ukrainy oraz intensyfikacja budowy nowych obiektów mieszkalnych i komercyjnych. Po trzecie, polski kapitał i produkty są bardziej obecne w zachodnich obwodach niż w innych regionach kraju, co stwarza korzystniejsze warunki dla polskich przedsiębiorców. Wreszcie, ze względu na swoje geograficzne położenie, są one logistycznie bardziej dostępne niż obwody Ukrainy leżące dalej od granic Polski. Ułatwia to działalność polskich firm w tym obszarze.
Otwieranie działalności gospodarczej na Ukrainie
Polskie firmy zainteresowane współpracą z Ukrainą mają różne opcje co do formy prawnej, w jakiej ta współpraca może być realizowana. Jeśli ma ona charakter transakcyjny, dotyczący jedynie sprzedaży lub kupna określonych towarów, nie ma konieczności formalizowania obecności na Ukrainie. W przypadku bardziej skomplikowanej współpracy, obejmującej liczne transakcje z różnymi podmiotami na terytorium Ukrainy, zakup lub wynajem nieruchomości, a także zatrudnienie pracowników na Ukrainie lub dłuższy pobyt pracowników z Polski, rejestracja przedstawicielstwa lub spółki staje się niezbędna. Wybór optymalnej opcji zależy od rodzaju planowanej działalności.
Zobacz także: Zagrożenie ubóstwem w Unii Europejskiej. Polska na 3. miejscu
Polskie inwestycje na Ukrainie powinny skorzystać z usług kancelarii prawnych specjalizujących się w rejestracji przedstawicielstw firm zagranicznych na Ukrainie lub spółek prawa handlowego z zagranicznym kapitałem na Ukrainie. To umożliwia przyspieszenie procesu i zapewnia poprawność złożonej dokumentacji. Na Ukrainie istnieją obecnie dwa rodzaje przedstawicielstw zagranicznych firm. Stałe oraz niestałe. Różnią się przede wszystkim możliwością prowadzenia działalności gospodarczej oraz opłatami podatkowymi.
Niestałe przedstawicielstwo jest prostszą formą obecności na Ukrainie. Jednocześnie oferuje mniejsze opcje prowadzenia działalności gospodarczej. Niestałe przedstawicielstwo nie może prowadzić działalności gospodarczej na terenie Ukrainy. Zajmuje się jedynie reprezentowaniem interesów firmy na Ukrainie, nie generując przychodów. Może zajmować się badaniem rynku, poszukiwaniem nowych kontrahentów itp. Niestałe przedstawicielstwo nie jest zobowiązane do płacenia podatków na Ukrainie.
Inwestycje na Ukrainie – stałe przedstawicielstwo firmy na Ukrainie
Stałe przedstawicielstwo stanowi bardziej złożoną formę. Oferując jednocześnie większe możliwości. Przede wszystkim umożliwia prowadzenie działalności gospodarczej na terenie Ukrainy, generowanie dochodów itp. Zakres tej działalności jest szeroki, ale w wielu przypadkach wymaga dodatkowych pozwoleń i licencji, analogicznie do innych podmiotów gospodarczych pragnących prowadzić określoną działalność. Stałe przedstawicielstwo podlega obowiązkowi opłacania podatków, dostosowanych do charakteru prowadzonej działalności. Na warunkach obowiązujących dla nierezydentów.
W obu przypadkach rejestracja przedstawicielstwa umożliwia uzyskanie prawa pobytu na Ukrainie dla pracowników firmy działających w przedstawicielstwie, a także załatwianie podstawowych czynności cywilno-prawnych, takich jak wynajmowanie biura.
Podczas rejestracji przedstawicielstwa jako niestałego, ważne jest monitorowanie działań prowadzonych na Ukrainie. W niektórych przypadkach podczas kontroli instytucji państwowych, głównie Państwowej Służby Podatkowej Ukrainy, stwierdzano, że przedstawicielstwo zarejestrowane jako niestałe faktycznie prowadziło działalność gospodarczą na Ukrainie. Powody tego mogą wynikać nie tylko z uzyskiwania dochodów na terenie Ukrainy, lecz również z nieprawidłowego wydatkowania środków firmy w sposób nieprzewidziany dla niestałego przedstawicielstwa. Pomimo dyskusyjnego charakteru takich zarzutów, skutkowały one karą finansową i koniecznością spłaty należnych podatków za okres wcześniejszej działalności przedstawicielstwa.
Spółki handlowe na Ukrainie oraz formy jednoosobowej działalności
Obecnie ukraińskie prawo przewiduje sześć rodzajów spółek prawa handlowego:
- Spółka Zupełna – Wspólnicy ponoszą nieograniczoną odpowiedzialność za zobowiązania spółki.
- Spółka Komandytowa – Składa się z co najmniej jednego wspólnika komandytowego (odpowiedzialnego za zobowiązania spółki) i jednego wspólnika komplementariusza (o ograniczonej odpowiedzialności).
- Spółka z Ograniczoną Odpowiedzialnością (LLC) – Wspólnicy odpowiadają ograniczonym wkładem do spółki, a ich odpowiedzialność jest ograniczona do tego wkładu.
- Spółka z Dodatkową Odpowiedzialnością – Podobna do LLC, ale pewne kategorie wspólników ponoszą dodatkową odpowiedzialność.
- Spółka Akcyjna – Działa na zasadzie akcji, a udziały są reprezentowane przez akcje.
Zobacz także: Ukraina uruchamia testowe przewozy kolejowe z Kijowa do Kowna
Podmioty zagraniczne mają możliwość zakładania spółek prawa handlowego na Ukrainie zarówno samodzielnie, jak i we współpracy z ukraińskimi partnerami. Jednak ten proces jest bardziej złożony niż rejestracja przedstawicielstwa zagranicznej firmy. Niemniej otwarcie spółki umożliwia większe swobody w prowadzeniu działalności gospodarczej, a także pozwala na optymalizację procesu. Spółka operuje jako ukraińska, co pozwala uniknąć pewnych ograniczeń obowiązujących zagraniczne podmioty gospodarcze, np. w zakresie nabywania ziemi.
Jednocześnie, na Ukrainie popularną formą prowadzenia działalności gospodarczej jest odpowiednik jednoosobowej działalności gospodarczej, szczególnie wśród mikro-przedsiębiorstw: Fizyczna Osoba – Przedsiębiorca. Oferuje łatwość rejestracji i niskie stawki podatkowe. Obecnie zarejestrowanych jest ponad 2,5 mln FOP-ów na Ukrainie. Nierezydenci Ukrainy, spełniający warunki prawnego pobytu, mogą również prowadzić działalność w tej formie.
Otwieranie przedstawicielstwa lub spółki na Ukrainie
Procedura otwarcia przedstawicielstwa jest prostsza niż w przypadku spółki, ale w obu sytuacjach zaleca się skorzystanie z usług kancelarii prawnej. W przypadku składania dokumentów zagranicznej firmy, konieczne jest ich przetłumaczenie na język ukraiński i zalegalizowanie, a świadectwa nie mogą być starsze niż pół roku przed datą złożenia w ukraińskim urzędzie.
Rejestracja przedstawicielstwa przebiega w trzech etapach:
Przygotowanie dokumentacji: W tym etapie firma musi przygotować niezbędną dokumentację, taką jak uchwały dotyczące utworzenia przedstawicielstwa na Ukrainie, wybór przedstawiciela i nadanie mu pełnomocnictw.
Rejestracja w Ministerstwie Gospodarki Ukrainy: Firma składa wniosek o rejestrację przedstawicielstwa, zawierający informacje i załączniki, takie jak uchwały, do Ministerstwa Gospodarki Ukrainy. Wniosek nie ma określonej formy, często przyjmuje formę listu na papierze firmowym przedsiębiorstwa.
Zobacz także: Ukraina przeprowadza ataki na rosyjską kolej! Wybuchy w tunelu!
Rejestracja w rejestrach podatkowych i statystycznych: Ostatni etap to rejestracja w niezbędnych rejestrach podatkowych i statystycznych.
W lipcu 2023 roku Rada Najwyższa Ukrainy uchwaliła nowelizację aktów prawnych regulujących otwieranie przedstawicielstw zagranicznych firm. Te zmiany mają na celu uproszczenie i przyspieszenie procesu rejestracji przedstawicielstw, skracając ustawowe terminy wydawania decyzji. Jest to jeden z kroków Ukrainy w kierunku przygotowań do procesu odbudowy i zaangażowania zagranicznych podmiotów gospodarczych. Nowe przepisy wejdą w życie 3 września 2024 roku.
Procedura otwierania spółki jest podobna do rejestracji spółki przez podmioty ukraińskie. W przypadku osób prawnych konieczne jest wygenerowanie numeru identyfikacji podatkowej na Ukrainie, uzyskanie zgody na pracę na terenie Ukrainy, a w przypadku spółki tworzonej przez zagraniczne osoby prawne wymagane są tłumaczenia istotnych dokumentów statutowych. Posiadanie spółki na Ukrainie może być podstawą do ubiegania się o pozwolenie na pobyt. Właściciele spółki muszą w ciągu 10 dni od rejestracji wskazać prezesa. Musi być obcokrajowcem i posiadać prawa do pracy na Ukrainie.
Inwestycje na Ukrainie a podatki
System podatkowy Ukrainy jest złożony, obejmując ponad 135 rodzajów ogólnopaństwowych i lokalnych podatków oraz danin publicznych. Pomimo prób uproszczenia, pozostaje mało transparentny. Poniżej przedstawiono podstawowe stawki podatkowe dla firm i osób fizycznych, jednak ze względu na trudności finansowe spowodowane wojną, wprowadzane są nowe tymczasowe podatki. Warto zdobyć szczegółowe informacje i konsultacje w zakresie bieżącego stanu prawnego oraz praktyki naliczania/zwrotu podatków przed rozpoczęciem działalności na Ukrainie.
Podstawowe stawki podatkowe:
Należy jednak pamiętać, że istnieje wiele wyjątków i podatków szczególnych, a interpretacja przepisów i praktyka naliczania/zwrotu podatków zależą od wielu czynników. W związku z tym przed rozpoczęciem działalności zaleca się uzyskanie dokładnych informacji i konsultacji w sprawie aktualnego stanu prawnego oraz praktyk podatkowych.
Instrumenty wsparcia dla polskich przedsiębiorców na Ukrainie
Polskie przedsiębiorstwa zainteresowane obecnością w zachodnich obwodach lub wejściem na ukraiński rynek mogą skorzystać z różnych instrumentów i instytucji wspierających biznes. Oto niektóre z głównych instrumentów i instytucji wsparcia:
KUKE (Korporacja Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych) – Ubezpieczenia eksportowe i inwestycyjne, które pomagają zabezpieczyć polskie firmy przed ryzykiem związanym z działalnością na rynku ukraińskim. Po nowelizacji ustawy we wrześniu 2023 roku, KUKE udziela zabezpieczenia finansowego inwestycji polskich przedsiębiorców na Ukrainie, a także w Polsce na potrzeby eksportu na Ukrainę. KUKE realizuje szeroki program wsparcia dla polskiego udziału w odbudowie Ukrainy, skupiając się na trzech filarach: Bezpieczny Handel z Ukrainą, Wsparcie Inwestycji Polskich Firm, Wsparcie Rozwoju Ukrainy. Więcej
PAIH (Polska Agencja Inwestycji i Handlu) – PAIH oferuje wsparcie polskim przedsiębiorstwom przy wejściu na zagraniczne rynki, w tym na rynek ukraiński. Pomoc obejmuje dostęp do informacji, analiz rynkowych, a także organizację misji handlowych. PAIH jest obecne na Ukrainie poprzez swoje Zagraniczne Biuro Handlowe w Kijowie. To lokalne centrum wsparcia dla polskich przedsiębiorców. Oferuje kompleksowe wsparcie dla polskich firm, które planują wejście na rynek ukraiński, prowadzenie biznesu czy eksport produktów i usług na Ukrainę. Publikuje regularne informacje o warunkach prowadzenia biznesu na Ukrainie, obowiązujących podatkach i innych istotnych kwestiach. Więcej
SOU (Serwis Odbudowy Ukrainy) – SOU jest inicjatywą Centrum Studiów Strategicznych Warsaw Enterprise Institute, finansowaną ze środków Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Jego celem jest wspieranie polskich przedsiębiorstw zainteresowanych współpracą gospodarczą z Ukrainą. SOU działa poprzez cztery biura na Ukrainie, zlokalizowane w Kijowie, Lwowie, Łucku i Winnicy. Te lokalne placówki umożliwiają skuteczne nawiązywanie kontaktów i współpracę z ukraińskimi przedsiębiorcami oraz samorządami. Oferuje pomoc w nawiązywaniu kontaktów z ukraińskimi przedsiębiorcami i samorządami zainteresowanymi współpracą z polskimi firmami. Pomaga również w prezentacji dostępnych narzędzi wsparcia polsko-ukraińskiej współpracy gospodarczej. Więcej
ZPP (Związek Przedsiębiorców i Pracodawców) – ZPP prowadzi szereg projektów mających na celu wspieranie polskiego biznesu zainteresowanego rozwijaniem kontaktów z Ukrainą oraz udziałem w procesie odbudowy tego kraju. W 2022 roku Związek otworzył Biuro ZPP w Kijowie, dedykowane wspieraniu polskiego biznesu na Ukrainie. Biuro to oferuje pomoc w nawiązywaniu bezpośrednich kontaktów biznesowych B2B pomiędzy polskimi i ukraińskimi przedsiębiorcami. Nawiązuje współpracę z ukraińskimi stowarzyszeniami biznesowymi, takimi jak Europejskie Stowarzyszenie Biznesu (EBA), Związek Przedsiębiorców Ukrainy (SUP) oraz Ukraińska Izba Przemysłowo-Handlowa. Więcej
MSPPU (Międzynarodowe Stowarzyszenie Polskich Przedsiębiorców na Ukrainie) – To działające od ponad 20 lat stowarzyszenie polskiego biznesu na Ukrainie. Zrzesza przedsiębiorców posiadających znaczne praktyczne doświadczenie w prowadzeniu działalności na rynku ukraińskim. Stowarzyszenie oferuje różnorodne usługi, w tym: Pozyskiwanie partnerów i klientów biznesowych; Doradztwo biznesowe; Doradztwo prawne; Doradztwo podatkowe; Organizacja misji, konferencji i seminariów biznesowych; Usługi targowe. Więcej
6. Polskie placówki dyplomatyczne i konsularne – Ambasady i konsulaty Polski na Ukrainie są źródłem informacji oraz mogą dostarczyć wsparcia biznesowego.
Ukraińskie instrumenty wsparcia dla zagranicznych inwestorów
Warto wspomnieć, że istnieje oferta ukraińskich instrumentów i instytucji wsparcia, która obejmuje program wsparcia dużych inwestycji. Działalność parków przemysłowych. Instytucje władz obwodowych zachodnich obwodów Ukrainy, które zajmują się wsparciem potencjalnych inwestorów. Ustawa „O państwowym wsparciu dla projektów inwestycyjnych przy znacznych inwestycjach na Ukrainie” numer 1116-IX stanowi ważny instrument wsparcia dużych inwestycji na Ukrainie.
Podstawowe Kryteria dla Inwestora:
- Inwestycja musi wynosić co najmniej 12 milionów euro.
- Inwestycja musi stwarzać przynajmniej 10 nowych miejsc pracy o poziomie wynagrodzenia wyższym o przynajmniej 15 proc. od średniego wynagrodzenia na danym stanowisku w obwodzie, gdzie dokonywana jest inwestycja (liczba nowych miejsc pracy zależna od wysokości wynagrodzenia).
- Inwestycja musi być dokonana w jednym z określonych sektorów, takich jak przemysł przetwórczy (z pewnymi wyjątkami), wydobycie zasobów naturalnych, gospodarowanie odpadami, transport, edukacja, opieka zdrowotna, kultura i sztuka, telekomunikacja, produkcja biogazu i biometanu, itp.
- Okres implementacji inwestycji nie może przekraczać 5 lat.
Zobacz także: Przyczyny inflacji w Polsce. Rola podaży pieniądza, oczekiwań i cen surowców
Ulgi:
- Zwolnienie od Podatku CIT na okres 5 lat.
- Zwolnienie od VAT i Opłat Celnych za wwóz i zakup sprzętu niezbędnego do uruchomienia inwestycji.
- Ulgi Podatkowe w Zakresie Nieruchomości.
- Możliwość państwowego finansowania na budowę infrastruktury transportowej i komunikacyjnej niezbędnej do uruchomienia inwestycji.
- Gwarancje trwałości regulacji prawnych w ciągu 15 lat lub rekompensatę za straty poniesione w wyniku działań organów państwowych.
- Wartość całkowita państwowego wsparcia nie może przekraczać 30 proc. wielkości inwestycji.
Obwodowe instytucje rozwojowe
Agencje rozwoju regionalnego działające na poziomie obwodów różnią się pod względem struktury i zakresu działań. Mogą to być wyspecjalizowane komórki w ramach administracji obwodowej lub niezależne organizacje. Oferują szerokie spektrum usług, takich jak pomoc w poszukiwaniu lokalizacji dla inwestycji, wsparcie w czynnościach administracyjnych, uzyskiwanie niezbędnych pozwoleń itp. Stopień zaangażowania władz obwodowych w proces wspierania inwestorów może się różnić w zależności od konkretnego obwodu.
Standardowe Usługi Agencji Rozwoju Regionalnego to: ułatwienie w znalezieniu odpowiedniej lokalizacji dla inwestycji z uwzględnieniem potrzeb inwestora. Wsparcie administracyjne, czyli pomoc w załatwianiu formalności administracyjnych związanych z rejestracją i prowadzeniem działalności gospodarczej. Pomoc w procesie uzyskiwania niezbędnych pozwoleń i zezwoleń. Informacje o dostępnych środkach finansowych i programach wsparcia dla inwestorów.
Zobacz także: Gospodarka Białorusi i Ukrainy. Droga po upadku ZSRR
Parki przemysłowe stanowią istotny element strategii rozwoju przemysłowego na Ukrainie, oferując przedsiębiorcom szereg korzyści podatkowych i ułatwień. Ich zakładanie możliwe jest od 2012 roku. Mają na celu przyciąganie inwestycji, rozwijanie przedsiębiorstw oraz tworzenie nowych miejsc pracy.
Ułatwienia dla Przedsiębiorstw w Parkach Przemysłowych od 2022 roku to: Zerowa stawka podatku dochodowego przez okres dziesięciu lat na dochody powstałe w ramach działalności na terenie parku przemysłowego. Zerowa stawka VAT i celna na import wyposażenia dla przedsiębiorstwa zlokalizowanego w parku przemysłowym. Ulgi podatkowe dotyczące podatków związanych z nieruchomościami.
Trzeba jednak zaznaczyć, że niektóre obiekty zarejestrowane jako parki przemysłowe mogą nie być jeszcze gotowe do przyjmowania inwestycji z powodu braku infrastruktury, takiej jak przyłączenia prądowe czy odpowiednie dojazdy. Dodatkowo część działających obiektów może nie być formalnie zarejestrowana jako park przemysłowy, co uniemożliwia uzyskanie określonych ulg podatkowych.
Inwestycje na Ukrainie. Zagrożenia i wyzwania
Ukraina tradycyjnie stanowiła trudne pole do prowadzenia działalności gospodarczej, z licznymi ograniczeniami i wyzwaniami. Poza niewielką gospodarką inwestycje na Ukrainie mogą spotkać szereg instytucjonalnych problemów. Obecnie nakładają się na to restrykcje w ramach stanu wojennego.
Ogólne problemy związane z prowadzeniem biznesu wydają się być podobne dla krajowych i zagranicznych podmiotów na Ukrainie. Według badań przeprowadzonych przez ukraińskie Institute for Economic Research w październiku 2023 roku, obejmujące zarówno firmy z kapitałem ukraińskim, jak i zagranicznym, przedsiębiorcy wskazują konkretne obszary uważane za istotne wyzwania.
Te obszary to przede wszystkim wzrost cen na materiały/surowce (48%), zmniejszenie popytu (33% ), zagrożenia dla bezpieczeństwa (32%) oraz brak siły roboczej (32%). Dodatkowo, istnieją poważne problemy związane z transportem wewnątrz Ukrainy (31%), dostawami energii/wody (28%), państwową regulacją kursu walut (22% respondentów) oraz rozerwaniem łańcuchów dostaw (21% respondentów). Warto zauważyć, że jedynie 5% respondentów uznaje korupcję za poważny problem.
Zobacz także: Ukraina. Straty w kapitale ludzkim mogą obniżyć produktywność nawet o 7%!
Według specjalistów niektóre z problemów ukraińskiego biznesu mogą stanowić nie tyle wyzwania, co szanse dla polskich firm. Brak dostępu do materiałów i surowców lub ich wysoka cena, a także przerwanie istniejących łańcuchów dostaw, tworzą możliwości dla polskich firm do wejścia na ukraiński rynek. Ten proces jest zauważalny w zwiększającym się imporcie polskich towarów do Ukrainy.
Problem oligarchizacji gospodarki
Inwestycje na Ukrainie wciąż spotykają się z poważnymi strukturalnymi problemami. W tym rola oligarchów i związanych z nimi podmiotów w gospodarce, nadmierna regulacja, brak harmonizacji z przepisami unijnymi oraz brak transparentności w przetargach publicznych. Największym strukturalnym wyzwaniem dla prowadzenia biznesu pozostaje oligarchiczny system polityczno-gospodarczy obecny na Ukrainie. Wiele z tych aktywów jest często zacofanych i niezdolnych do generowania zysków w warunkach rynkowej konkurencji, co prowadzi do konieczności wsparcia ze strony państwa w postaci dotacji, zapewnienia braku konkurencji, preferencyjnych taryf przewozowych kolejowych, niższych stawek na energię, itp.
Oligarchowie są silnymi graczami biznesowymi, jednocześnie wymagają ciągłego wsparcia ze strony państwa. To skłania ich do inwestowania w relacje z politykami na różnych szczeblach administracji. Taki system współzależności uniemożliwia szeroko zakrojone reformy i utrwala istniejący stan rzeczy na Ukrainie. Może to blokować niektóre inwestycje na Ukrainie.
W praktyce obecność oligarchicznego systemu wzajemnych powiązań na Ukrainie ma bezpośredni wpływ na gospodarkę, manifestujący się niższym wzrostem PKB w porównaniu do państw regionu, które przeprowadziły szeroko zakrojone reformy. Dodatkowo, istnieje niedostępność niektórych mechanizmów rynkowych obecnych w sąsiednich krajach. Wpływa to negatywnie na transparentność życia gospodarczego oraz proces stanowienia prawa, zwłaszcza w obszarze regulacji gospodarki.
Inwestycje na Ukrainie a wojna
Powiązanymi problemami z oligarchiczną gospodarką są nadmierna regulacja i biurokratyzacja gospodarki, a także brak harmonizacji z przepisami unijnymi. Pomimo trwającego od kilku lat procesu integracji Ukrainy ze strukturami europejskimi od 2016 roku, te problemy nadal istnieją na Ukrainie.
Poza tym kwestie bezpieczeństwa są fundamentalnym ograniczeniem. Nawet polskie firmy doświadczyły strat w wyniku rosyjskich nalotów, jak miało to miejsce w przypadku ostrzału i zniszczenia magazynów firmy Fakro we Lwowie. Firma poniosła straty sięgające 30 milionów złotych.
Zobacz także: Mija rok od rosyjskiej agresji. Ukraina przeżywa kryzys humanitarny, a PKB spadł o 30%
Polscy przedsiębiorcy na kilka sposobów mogą zminimalizować ryzyko inwestowania na Ukrainie. Po pierwsze, mogą skorzystać z ubezpieczenia inwestycji oferowanego przez Korporację Ubezpieczeń i Kredytów Eksportowych. Po drugie, zachodnie obwody Ukrainy są relatywnie bezpieczniejsze i rzadziej podlegają ostrzałom. Po trzecie, przy wyborze lokalizacji inwestycji kluczowe jest unikanie obszarów bliskich obiektom wojskowym, strategicznym czy infrastrukturze krytycznej, które mogą stać się celem rosyjskich ataków.
Inwestycje na Ukrainie mogą odczuć przerwy w dostawach energii. Obiekty infrastruktury krytycznej, zwłaszcza te związane z generacją i przesyłem energii elektrycznej, były celem zmasowanych rosyjskich nalotów. W zimowych miesiącach 80% ukraińskich przedsiębiorców wskazywało na braki w dostawach energii elektrycznej jako główny problem dla prowadzenia biznesu. W okresie wiosennym, letnim i jesiennym problemy z dostawami prądu nie były poważnym zagrożeniem, jednak w okresie zimowym sytuacja ta prawdopodobnie ponownie się pogorszy.
Biznes na Ukrainie, zwłaszcza ten z zagranicznym kapitałem, boryka się ze szeregiem problemów, które nie są bezpośrednio spowodowane działaniami zbrojnymi, lecz są konsekwencją wprowadzenia stanu wojennego i związanych z nim ograniczeń. Dwa główne wyzwania w tym kontekście to ograniczenia dotyczące wyprowadzania środków z Ukrainy oraz regulacja kursu walut wprowadzona przez Narodowy Bank Ukrainy. Niektóre z tych ograniczeń, takie jak zakaz wyjazdu mężczyzn w wieku poborowym z Ukrainy i mobilizacja do wojska, mają szersze konsekwencje.
Regulacje Ukrainy związane z wojną
Ograniczenia na wyprowadzanie kapitału z Ukrainy dotyczą zarówno przelewów bankowych, jak i wywozu gotówki. W kontekście przesłania środków na Ukrainę nie ma takich ograniczeń, ale tego typu transakcje podlegają większej kontroli niż wcześniej. Wyjątkiem od tych ograniczeń są jedynie transakcje dopuszczone w ramach decyzji Gabinetu Ministrów Ukrainy, zazwyczaj związane ze spłatą zagranicznych kredytów, zakupem określonych towarów i usług.
To stanowi poważne utrudnienie dla firm z zagranicznym kapitałem, które generują zyski na Ukrainie i napotykają trudności w ich transferze. Prawdopodobnie ograniczenia te będą obowiązywać do czasu zakończenia stanu wojennego lub nawet utrzymają się przez pewien czas po zakończeniu konfliktu. Dotychczas firmy na Ukrainie radziły sobie z tym problemem poprzez reinwestycje wypracowanych zysków oraz zakup od centrali dopuszczonych usług. Jednak w takim przypadku zyski te podlegają dodatkowemu opodatkowaniu.
Kolejnym istotnym ograniczeniem jest regulacja kursu walut przez Narodowy Bank Ukrainy (NBU). W początkowych miesiącach wojny NBU wprowadził sztywny kurs wymiany hrywny na waluty zagraniczne. Obecnie jest to kurs rynkowy, ale osoby prawne mogą wymieniać walutę tylko według oficjalnego kursu NBU, który jest nieco niższy niż kurs wymiany dostępny w kantorach dla osób fizycznych.
Inwestycje na Ukrainie potrzebują siły roboczej
Jednym z większych problemów dla prowadzenia działalności gospodarczej na Ukrainie są trudności z dostępnością siły roboczej. Jest to problem obecny w każdym obwodzie Ukrainy, a dla polskich przedsiębiorców planujących inwestycje na Ukrainie ma to kluczowe znaczenie. Pomimo formalnie niższych kosztów pracy na Ukrainie i relatywnie wysokiej jakości kapitału ludzkiego, jest to czynnik, który może utrudniać inwestycje. Zwłaszcza gdy nacisk kładziony jest na dostępność tańszej niż w Unii Europejskiej siły roboczej.
Zobacz także: Niemcy ograniczają handel z Rosją – alternatywą państwa v4 i Ukraina
Już przed agresją na Ukrainie problem z dostępnością siły roboczej narastał i stawał się coraz dotkliwszy, ze względu na złe warunki demograficzne. To skutkowało podwyższeniem kosztów zatrudnienia siły roboczej, a pracodawcy, dbając o utrzymanie zatrudnienia specjalistów, byli zmuszeni podnosić pensje do poziomu konkurencyjnego wobec ofert pracy za granicą. W przypadku większych przedsiębiorstw na prowincji konieczne było organizowanie dojazdu pracowników z odległych miejscowości.
Mobilizacja do wojska dotyka duże firmy i niewielkie przedsiębiorstwa. Chociaż istnieje prawna możliwość zgłaszania kluczowych pracowników, których nieobecność zagrażałaby funkcjonowaniu firmy, to funkcjonowanie tego mechanizmu często spotyka się z krytyką ze względu na jego nieefektywność, brak transparentności i występowanie korupcji.
Dodatkowym problemem jest sposób przeprowadzania mobilizacji, w którym wykorzystuje się dane o zatrudnieniu i funkcjach wykonywanych w firmie, aby zidentyfikować specjalistów do zmobilizowania. To skutkuje wzrostem szarej strefy i zatrudniania pracowników bez formalnych umów, co premiuje nieuczciwych pracodawców kosztem legalnie działających firm.
Problemy z granicą polsko-ukraińską
Poważnym problemem dla polskich przedsiębiorców zainteresowanych rynkiem ukraińskim jest sytuacja na granicy między Polską a Ukrainą. To dotyczy nie tylko firm planujących obecność na Ukrainie, ale także tych, które chcą eksportować swoje towary do tego kraju. Długi czas oczekiwania przekłada się na znaczne koszty transportu towarów.
Sytuacja uległa pogorszeniu po rosyjskiej agresji. Ograniczenie przepustowości szlaków morskich z Ukrainy, a nawet ich tymczasowe zamknięcie, skutkowało kilkukrotnym zwiększeniem wymiany towarowej między Polską a Ukrainą. Brak istotnego rozbudowania infrastruktury granicznej doprowadził do wydłużenia czasu oczekiwania na przekroczenie granicy. Problem ten dotyczy także ruchu pasażerskiego z uwagi na zawieszenie połączeń lotniczych z Ukrainą.
Zobacz także: Ranking dobrostanu finansowego. Polska wypada średnio
Mimo starań ze strony Polski, próby poprawy sytuacji na granicy miały umiarkowany skutek. Przykładem może być kredyt wiązany o wartości 100 mln euro, udzielony Ukrainie przez Polskę w 2015 roku. W 2022 roku kwota została zwiększona do 160 milionów euro, jednak według danych z listopada 2023 roku nie został jeszcze wykorzystany przez stronę ukraińską z powodu nieprzestrzegania warunków dotyczących wyboru wykonawcy przewidzianych w umowie.
Korupcja wciąż pozostaje problemem
Korupcja pozostaje problemem na Ukrainie, ale skala tego zjawiska jest obecnie mniejsza niż w przeszłości. Ukraina zajęła 116. miejsce na 180 krajów ocenianych w rankingu Corruption Perceptions Index w 2022 roku. Wskazuje na pozytywną dynamikę w porównaniu do lat wcześniejszych. W 2013 roku zajmowała 144. miejsce.
Obecnie korupcja częściej dotyczy dużych zamówień publicznych i przetargów. W codziennym życiu, w tym w biznesie, jest mniej powszechna niż w przeszłości, zwłaszcza przed rewolucją Euromajdan. W przeszłości korupcja polegała często na próbach wyłudzenia korzyści od przedsiębiorców w zamian za samą możliwość prowadzenia biznesu. Obecnie przypadki korupcji dotyczą głównie ułatwień dla prowadzenia biznesu lub celowego utrudniania decyzji administracyjnych w celu wymuszenia na przedsiębiorcy propozycji korupcyjnej.
Inwestycje na Ukrainie mogą być szansą na ekspansje polskiego kapitału. Należy jednak zdawać sobie sprawę z licznych trudności, które mogą pojawić się w trakcie inwestycji.
