Kapitał intelektualny Polski – wyprzedzamy Tajlandię i Rosję

Kapitał intelektualny (skrót KI) odgrywa coraz większą rolę we współczesnej gospodarce, zwłaszcza w erze wiedzy i informacji. W Polsce podobnie jak w innych krajach Unii Europejskiej rozwój kapitału intelektualnego ma kluczowe znaczenie dla podniesienia konkurencyjności, innowacyjności oraz zrównoważonego wzrostu gospodarczego. 

• Obecnie nakłady na badania i rozwój (B+R) w Polsce wynoszą około 1,46% PKB, co jest znacznie poniżej średniej UE wynoszącej 2%.
• Polska pod względem HDI zajmuje 39 miejsce, co przyznaje jej status bardzo wysoko rozwiniętego społecznie kraju.

Składniki kapitału intelektualnego

Kapitał intelektualny składa się z trzech głównych elementów:

1. Kapitał ludzki — wiedza, umiejętności, kwalifikacje i kreatywność pracowników, która przekłada się na innowacje i efektywność pracy.
2. Kapitał strukturalny — procesy, technologie, organizacyjne know-how oraz infrastruktura, które umożliwiają pracownikom tworzenie wartości.
3. Kapitał relacyjny — sieci kontaktów i relacje z otoczeniem zewnętrznym, klientami, dostawcami oraz instytucjami publicznymi, które wspierają rozwój firmy i gospodarki.

Trzeba tutaj zaznaczyć, że KI składa się wyłącznie z zasobów niematerialnych, które przyczyniają się do rozwoju i konkurencyjności gospodarki. Jest to szerokie pojęcie, które obejmuje wiedzę, umiejętności, innowacyjność oraz zdolności intelektualne obywateli i instytucji, a także struktury i mechanizmy wspierające wykorzystanie tych zasobów w celu generowania wartości dodanej. Sama koncepcja kapitału intelektualnego jest dość nieostra ze względu na trudności w pomiarach wielkości niematerialnego kapitału.

Innowacyjność Polski na tle Unii Europejskiej

Według raportu Europejskiej Komisji Gospodarczej oraz badań dotyczących kapitału intelektualnego krajów UE, Polska w ostatnich latach systematycznie poprawia swoją pozycję, jednak nadal znajduje się zdecydowanie poniżej średniej unijnej. W 2023 roku Polska zajmowała 23. miejsce na 27 krajów w indeksie European Innovation Scoreboard, który mierzy zdolność innowacyjną poszczególnych państw UE.

Zobacz także: Polacy bez miejsca do życia: Mieszkalnictwo w Polsce [RAPORT]

Polski kapitał ludzki

Jednym z najważniejszych składników kapitału intelektualnego jest kapitał ludzki. Polska posiada wolno rozwijający się system edukacyjny i wciąż napotyka na pewne wyzwania, szczególnie w zakresie dostosowania kompetencji absolwentów do potrzeb rynku pracy. W raporcie Human Capital Index opracowanym przez Bank Światowy Polska zajmuje 31. miejsce na świecie, co świadczy o relatywnie wysokim poziomie kapitału ludzkiego, ale jednocześnie podkreśla potrzebę dalszych inwestycji w edukację i szkolenia zawodowe.

W zakresie innowacji Polska znajduje się w grupie tzw. umiarkowanych innowatorów, co oznacza, że jej poziom innowacyjności jest niższy niż w najbardziej zaawansowanych pod tym względem krajach, takich jak Szwecja, Finlandia, czy Dania. Polska boryka się z problemem niskiej współpracy między sektorem nauki a przemysłem, co ogranicza transfer wiedzy i technologii do gospodarki. Zgodnie z danymi z Global Innovation Index 2024, Polska zajmuje 40. miejsce na świecie (wspięliśmy się o jedną pozycję w górę w stosunku do roku 2023). Z jednej strony świadczy to poprawie naszej sytuacji, ale nadal wskazuje na konieczność intensyfikacji działań w zakresie wspierania innowacji, badań i rozwoju.

Zobacz także: ZUS dla kierowców ciężarówek czekają zmiany? Znamy stanowisko resortu

Pod względem kapitału relacyjnego trzeba zdać sobie sprawę, że wyniki mogą być zróżnicowane ze względu na specyfikę danego sektora gospodarczego. Nie mniej jako kraj prezentujemy relatywnie niski poziom międzynarodowej ekspansji polskich firm. Być może jest on hamowany przez ograniczone sieci kontaktów i brak silnych relacji z zagranicznymi partnerami biznesowymi. Jednakże w globalnych strukturach sektora IT i usług Polska odgrywa coraz ważniejszą rolę. Firmy polskie specjalizujące się w robotyce, informatyce zyskują coraz większe uznanie, a nasi specjaliście mogą się poszczycić dużym zaufaniem zagranicznych firm. Dwa lata temu Google zainwestowało 2,7 mld zł w polski sektor technologiczny, umieszczając w Warszawie największe centrum rozwoju technologii chmurowych w Europie i zatrudniając ponad tysiąc Polaków, w tym ponad 600 inżynierów programowania. Jak wskazał w swoim artykule Gabriel Chrostowski:

Polska jest tym krajem OECD, który osiągnął prawie najwyższą stopę wzrostu w branży teleinformatycznej (ICT) w ostatniej dekadzie. W latach 2013-2023 średni roczny wzrost wyniósł w naszym kraju aż 8,8%. Wyższą stopę wzrostu odnotowano jedynie w Wielkiej Brytanii (10,9%) oraz w Islandii (9,6%). Wyprzedziliśmy między innymi USA (8%), Belgię (7,5%) czy Niemcy (7%).

Polskie miejsce w rankingu pod względem HDI

Polska zajmuje 36. miejsce pod względem wielkości Indeksu Rozwoju Społecznego (HDI) z wynikiem na poziomie 0,881 (wyprzedzając m.in. Tajlandię oraz Rosję). Plasuje to nas w kategorii krajów o „bardzo wysokim” poziomie rozwoju społecznego. Indeks ten mierzy takie czynniki jak długość życia, poziom edukacji oraz materialny standard życia. W kontekście krajów Unii Europejskiej Polska wypada zauważalnie gorzej państw Europy Zachodniej, ale i państw z naszego regionu. Na przykład w 2022 roku Czechy osiągnęły wynik 0,895 (zajmując 32 miejsce), a Niemcy 0,950 (zajmując miejsce 7 exe quo z Irlandią).

HDI Polski regularnie się poprawia, głównie dzięki pewnym postępom w zakresie edukacji oraz wzrostowi dochodów na mieszkańca. Jednakże wyzwania związane z systemem ochrony zdrowia i różnicami regionalnymi pozostają istotnymi kwestiami do rozwiązania​.

Zobacz także: Najlepsze konto maklerskie w 2024 r. [RANKING]

Wyzwania i perspektywy dla Polski

Polska ma potencjał, aby poprawić swój kapitał intelektualny, jednak wymaga to szeregu zmian systemowych. Do kluczowych wyzwań mogą się zaliczać między innymi:

1. Wzrost nakładów na badania i rozwój: Obecnie nakłady na B+R w Polsce wynoszą około 1,46% PKB, co jest znacznie poniżej średniej UE wynoszącej 2%. Zwiększenie inwestycji w innowacje i technologie jest niezbędne, aby pobudzić rozwój kapitału strukturalnego.
2. Wzmocnienie systemu edukacji: Polskie uczelnie, mimo poprawy, wciąż pozostają w tyle w rankingach światowych.
3. Poprawa współpracy między nauką a przemysłem: Istotne jest stworzenie lepszych mechanizmów transferu technologii oraz budowania relacji między ośrodkami naukowymi a sektorem biznesowym.

Inwestycje w edukację, innowacje i rozwój technologiczny, a także efektywne zarządzanie zasobami wiedzy, są fundamentem długoterminowego wzrostu gospodarczego. Przyszłość Polski zależy od umiejętności wykorzystania potencjału ludzkiego i technologicznego, co stanowi wyzwanie, ale i ogromną szansę na dalszy rozwój oraz poprawę naszej jakości życia.