Pielęgniarki w Polsce: Starzejąca się kadra i braki personelu odczują pacjenci

Pielęgniarki w Polsce w wieku powyżej 50 lat stanowią coraz większy odsetek w swojej grupie zawodowej. Może to stanowić wyzwanie dla polskiego systemu ochrony zdrowia.

• W 2023 roku liczba zarejestrowanych pielęgniarek wynosiła 315 670 osób.
• Spośród zarejestrowanych pielęgniarek swój zawód wykonywało około 74% z nich.
• Ponad połowa pielęgniarek przestała pracować w zawodzie w wyniku przejścia na rentę lub emeryturę.
• Wg danych GUS w Polsce na 10 tys. mieszkańców przypadło 54,7 pielęgniarek.

Pielęgniarki w Polsce podstawowe informacje (2023 r.)

Ostatnie dane sporządzone przez Centralny Rejestr Pielęgniarek i Położnych (skrót. CRPiP) uwzględniły liczbę zatrudnionych pielęgniarek w Polsce. Zgodnie z danymi za styczeń 2023 r. w Polsce zarejestrowanych było 315 670 pielęgniarek i 41 719 położnych. Najwięcej z nich zarejestrowanych było w województwie mazowieckim (13,5% pielęgniarek i 12,3% położnych) oraz w śląskim (odpowiednio 12,7% i 11,8%), niecały 1% przebywa i pracuje za granicą. Pod względem płci rysuje się ogromna przewaga kobiet, które w obu grupach zawodowych stanowią 97,1% personelu pielęgniarskiego i 99,8% personelu położnych.

Zobacz także: Demografia Niemiec jest coraz gorsza. Sytuację ratują imigranci

Pielęgniarki i położne zatrudnione w zawodzie

Łącznie osoby zatrudnione w zawodzie pielęgniarki lub położnej stanowią około 74% pielęgniarek i 70% położnych z liczby osób zarejestrowanych w CRPiP. Pod względem wskaźników aktywności zawodowej najwyższe odnotowano w województwie warmińsko-mazurskim i mazowieckim (85% dla pielęgniarek i 80-81% dla położnych), niewiele niższe w województwie śląskim (odpowiednio 83% i 77,5%). Najniższymi wskaźnikami aktywności zawodowej charakteryzują się pielęgniarki i położne z województwa lubuskiego (57%, 49,8%) i świętokrzyskiego (60,7%, 53,4%).

Zobacz także: Czy będzie elektrownia atomowa w Polsce? Japonia i Polska podpisały już umowę.

Pielęgniarki w Polsce i ich wiek oraz przyczyny rezygnacji z pracy

Aktywność zawodowa pielęgniarek i położnych jest zróżnicowany z powodu wieku. W 2023 r. największy odsetek zatrudnienia dotyczył osób w przedziale 41-60 lat. Jak wynikło z badania przeprowadzonego przez MedMedia na zlecenie Naczelnej Izby Pielęgniarek i Położnych, obejmującego nieco ponad 19,5 tys. osób (w tym ponad 16,5 tys. pielęgniarek i ok. 3 tys. położnych), okazało się, że prawie połowa badanych zaprzestała pracy z powodu przejścia na emeryturę lub rentę.

W przypadku osób poniżej 65. roku życia głównymi powodami rezygnacji z pracy są niskie wynagrodzenie (17,9%) oraz poszukiwanie nowego zatrudnienia (15,3%). Inne przyczyny to czasowa przerwa w aktywności zawodowej, wynikająca na przykład z ciąży, urlopu macierzyńskiego, wychowawczego lub rozwoju zawodowego, który czasem oznacza awans w ramach ochrony zdrowia, ale poza pielęgniarstwem.

Zobacz także: Fizjoterapeuci, mogą stracić pracę. Co tym razem nawywijał NFZ?

Spadek liczby pielęgniarek w wieku 40-49 lat

W 2023 roku pielęgniarki w wieku 50+ stanowiły już 59% całej kadry pielęgniarskiej, podczas gdy w 2019 roku odsetek ten wynosił 53%. Zmiany te są szczególnie widoczne w grupie pielęgniarek między 60. a 69. rokiem życia, której udział wzrósł z 14% do 18%. Tymczasem młodsze grupy wiekowe odnotowały spadek udziału, na przykład pielęgniarki w wieku 31–40 lat stanowiły jedynie 19% w 2023 roku, podczas gdy jeszcze cztery lata wcześniej było to 30%. W latach 2019-2023 liczba pracujących pielęgniarek wzrosła jedynie o 2 tys., podczas gdy liczba lekarzy zwiększyła się aż o 16 tys.

Zobacz także: W Rosji wciąż brakuje lokomotyw. Ale za to masła też nie mają

Liczba pielęgniarek w Polsce w przeliczeniu na mieszkańca

Główny Urząd Statystyczny opublikował w 2023 r. dane, z których wynika, że w Polsce na 10 tys. mieszkańców przypadło 54,7 pielęgniarek. Jest to rosnąca liczba, pomimo że z racji wieku wydawało się, iż mogło być inaczej. Mimo niekorzystnej struktury wiekowej odnotowano nieznaczny wzrost w liczbie osób pracujących w tym zawodzie. W 2019 r. wynosił on 55,8 pielęgniarek na 10 tys. mieszkańców.

Zobacz także: Oszczędności Polaków – kobiety są bardziej rozrzutne niż faceci

Starzejąca się kadra – konsekwencje dla systemu ochrony zdrowia

Wysoki wiek zatrudnionych pielęgniarek niesie za sobą pewne ryzyko wynikające m.in. ze specyfiki tego zawodu. Po pierwsze, praca pielęgniarki jest fizycznie i psychicznie wymagająca, co może sprawić, że osoby starsze będą mniej efektywne lub narażone na problemy zdrowotne. W konsekwencji rośnie liczba pracowników niezdolnych do wykonywania zawodu, co dodatkowo obciąża system opieki zdrowotnej. Szczególnie w kontekście pogłębiającego się w Polsce kryzysu demograficznego, o którym pisałem w oddzielnym artykule pod tytułem „Niska liczba urodzeń w Polsce. Wymieramy na potęgę”. Po drugie, pielęgniarki w Polsce stosunkowo często przechodzą na emeryturę, co powoduje, że liczba pracowników w placówkach medycznych maleje, a ich zadania rozkładają się na mniej liczną kadrę, co prowadzi do przeciążenia pracą tych, którzy nadal pozostają na stanowisku.