Polacy wydają najwięcej na żywność i energię ze wszystkich państw OECD

Kryzys inflacyjny uderzył w państwa z różną siłą. Poszczególne gospodarstwa domowe inaczej odczuły zmiany poziomu cen. Głównie żywności oraz energii. Okazuje się, że Polacy wydają na jedzenie i energię największą część swojego budżetu domowego ze wszystkich państw OECD.

• 9 państw OECD odnotowało spadek realnego wynagrodzenia od 2019 roku. Polska zajęła 8. miejsce w zestawieniu pod względem realnego wzrostu wynagrodzeń osiągnęła i wynik znacznie wyższy niż średnia dla OECD.
• Gospodarstwo domowe z państwa OECD wydaje średnio na żywność 17% swojego budżetu. Najmniej w Stanach Zjednoczonych (8%), najwięcej w Polsce (28%).
• Przeciętnie gospodarstwa domowe w OECD przeznaczają na energię 9% swojego budżetu. Najmniej w Izraelu, (5%) a najwięcej w Polsce (18%).
• Ceny żywności od końca 2019 roku urosły w Polsce o około 43%, co jest 9. miejscem w OECD. W przypadku wzrostu cen energii wzrosły o około 62% i zajęliśmy 3. miejsce.

Inflacja w państwach OECD

Mimo tego, że w państwach rozwiniętych inflacja znacząco spadła w porównaniu do okresu kryzysu inflacyjnego, a stopy procentowe także zostały ograniczone, OECD postanowiło przyjrzeć się obecnej sytuacji gospodarstw domowych. Jak pisze organizacja: spadające stopy inflacji nie oznaczają spadku cen, a jedynie spowolnienie ich wzrostu. Średnie ceny dóbr konsumpcyjnych i usług są obecnie o około jedną trzecią wyższe dla przeciętnego kraju OECD niż w grudniu 2019 roku.

Roczne wskaźniki inflacji CPI w porównaniu z indeksem CPI dla krajów G7 i OECD

Warto także wspomnieć, że w nie wszystkich państwach wzrost płac przekraczał poziom wzrostu cen, albo zaczął to robić względnie niedawno. Poskutkowało to osłabieniem siły nabywczej pracowników. Oczywiście trzeba mieć na uwadze fakt, że różne typy gospodarstw domowych inaczej odczuwają wzrost cen ogólnie oraz w poszczególnych sektorach. Chodzi przede wszystkim o różny typ konsumpcji.

Zobacz także: Kryzys inflacyjny w Polsce – przyczyny, przebieg i skutki [RAPORT OG]

W najnowszym badaniu: Does the slowdown in inflation mean that consumers are better off? OECD postanowiło przyjrzeć się temu czy ogólny spadek cen jest dobry dla konsumenta. Banki centralne zwykle stawiają stabilność cen za jeden ze swoich głównych celów. Nie oznacza to jednak zerowej inflacji ani nawet ujemnej inflacji, ale raczej niewielką inflację dodatnią. Celem Europejskiego Banku Centralnego jest 2% inflacji w średnim okresie. OECD argumentuje to w następujący sposób: podczas gdy ceny poszczególnych dóbr i usług mogą spadać na korzyść konsumentów, gdyby wszystkie ceny w gospodarce stale spadały, mogłoby to utrudnić wydatki i inwestycje, a w konsekwencji wzrost gospodarczy i dobrobyt.

Skumulowana zmiana realnych wynagrodzeń pracowników na godzinę pracy
^{Wzrost skumulowany w procentach w stosunku do IV kwartału 2019 r.}

Polacy wydają na jedzenie najwięcej w państwach OECD

Oczywiście koszyki inflacyjne CPI w poszczególnych państwach się różnią w zależności od stopnia wydatków gospodarstw domowych. Podstawową kategorią w budżetach gospodarstw domowych są wydatki na żywność i napoje bezalkoholowe. Jak podaje badanie, przeciętne gospodarstwo domowe z państwa należącego do OECD na żywność wydaje około 17% swojego budżetu. Najmniej w Stanach Zjednoczonych, ponieważ tylko około 8%. Natomiast Polacy wydają na jedzenie najwięcej w państwach OECD, bo aż 28% swojego budżetu.

Warto zaznaczyć, że większa część przyznawanego budżetu na artykuły spożywcze jest domeną raczej państw biedniejszych. Tak samo mniej zamożnych gospodarstw domowych w konkretnych gospodarkach. Podobnie, ale w mniejszym stopniu jest w przypadku osób starszych, o niższym wykształceniu i gospodarstw domowych na wsiach. OECD zaznacza, że w przypadku tych gospodarstw wzrost cen żywności jest znacznie bardziej dotkliwy niż w przypadku przeciętnego gospodarstwa domowego. Wzrost średnich stawek godzinowych nie nadążał za wzrostem cen żywności w około połowie krajów OECD.

Zobacz także: Pociągiem do Pragi? Nic prostszego! Rusza Baltic Express

Żywność jest jedną z kategorii wydatków o najwyższych skumulowanych wzrostach cen od grudnia 2019 roku. Dodatkowo z dużym zróżnicowaniu między krajami, od około 75% na Węgrzech do 7% w Szwajcarii. Turcja stanowi wyjątek, ponieważ ceny żywności są obecnie o około 360% wyższe niż w grudniu 2019 roku. Warto także wspomnieć o tym, że żywność stanowi większy udział w koszyku inflacyjnym państw Europy Środkowo-Wschodniej, co przekłada się na wyższe wyniki inflacji CPI.

Żywność i napoje bezalkoholowe średnie wzrosty cen od grudnia 2019 r.
^{Wzrost skumulowany w procentach w stosunku do grudnia 2019 r.}

Energia była poważnym problemem w czasie kryzysu inflacyjnego

Energia, czyli prąd, gaz i inne paliwa, ma wiele cech wspólnych z żywnością i napojami bezalkoholowymi. Tak samo jak żywność ceny energii pochłaniają znaczną część budżetów gospodarstw domowych. Przeciętnie gospodarstwa domowe w OECD przeznaczają na ten cel 9% swojego budżetu. Najmniej w Izraelu, czyli 5%, a najwięcej w Polsce, ponieważ aż 18%.

Podobnie jak w przypadku żywności, gospodarstwa domowe o niskich dochodach, w starszym wieku, z niższym wykształceniem i na wsiach mają tendencję do wydawania większej części swoich dochodów na energię.  Skumulowany wzrost energii zbliżył się lub nawet przekroczył 50% w około jednej czwartej państw OECD. Dodatkowo w około połowie państw ceny energii rosły szybciej niż pensje. Trzeba też zaznaczyć, że połowa badanych państw odnotowała spadek cen energii od połowy 2023 roku. We wrześniu 2024 roku ceny energii w ujęciu rok do roku spadały w 28 krajach OECD.

Zobacz także: Kto poradził sobie najlepiej po pandemii? Polska jednym z liderów. Czechy pośmiewiskiem Europy

Energia średnie wzrosty cen od grudnia 2019 r.
^{Wzrost skumulowany w procentach w stosunku do grudnia 2019 r.}

Ostatnią analizowaną sprawą w badaniu była kwestia wzrostu wydatków mieszkaniowych. Składają się na nie czynsze oraz konserwacja i naprawa mieszkań. Średnio w państwach OECD taki rodzaj wydatków stanowi aż 19% w 19 państwach, dla których dostępne są dane.

Najmniej swojego budżetu na ten cel przeznaczają mieszkańcy Australii, czyli 9%. Z kolei najwięcej USA, na poziomie 30%. Ceny w tej kategorii wzrosły mniej drastycznie niż w przypadku żywności lub energii, ale podczas gdy ceny tych ostatnich kategorii spowolniły lub nawet zaczęły spadać od szczytów inflacji, ceny nieruchomości nadal rosną nawet po połowie 2023 roku.

Podczas gdy spadające wskaźniki inflacji są ogólnie dobrą wiadomością, poziomy cen w porównaniu do okresu sprzed pandemii COVID-19 pozostają wysokie. Konsumenci mogą to odczuć szczególnie w przypadku niektórych kategorii wydatków lub w krajach, w których średnie stawki godzinowe nie nadrobiły jeszcze zaległości w stosunku do wyższych poziomów cen. Nawet w krajach, w których średnia siła nabywcza wydaje się utrzymywać na dobrym poziomie, niektóre gospodarstwa domowe mogą odczuwać znacznie większe obciążenie swoich budżetów niż inne.

Mieszkania: średnie wzrosty cen od grudnia 2019 r.
^{Wzrost skumulowany w procentach w stosunku do grudnia 2019 r.}

Polacy wydają na jedzenie i energię znaczną część swojego budżetu

Z powyższego badania możemy wyszczególnić sytuację, która przypada polskim gospodarstwom domowym. Przede wszystkim wiemy, że nasze przeciętne gospodarstwo domowe wydaje największą część swojego budżetu na żywność oraz energię ze wszystkich gospodarstw domowych państw grupy OECD. Przypomnijmy, że na żywność jest przeznaczane 28%, a na energię 18%. Jest to kolejno o 11 p.p. i 9 p.p. więcej niż średnia dla państw OECD.

W przypadku wydatków mieszkaniowych nie posiadamy danych dla Polski w zaprezentowanym badaniu. Jednak orientacyjne dane posiadamy w artykułach: Jeden lokal w cenie dwóch. Tak rosną ceny mieszkań w Polsce oraz Ceny mieszkań w Polsce rosną najszybciej w UE. Firmy mają 50% marże! Jednak ze względu na metodologię zaprezentowane dane mogą nie być w pełni porównywalne.

Zobacz także: Ponad 1/3 pensji na wynajem? W Warszawie już nawet połowa

Ceny żywności od końca 2019 roku urosły w Polsce o około 43%, co jest 9. miejscem pośród wszystkich państw OECD. Polacy wydają na jedzenie mniej w Unii Europejskiej niż kraje jak Łotwa, Estonia, Litwa, Słowacja i Węgry. W przypadku wzrostu cen energii wzrosły o około 62% i zajęliśmy 3. miejsce ze wszystkich państw Unii Europejskiej. Wyprzedza nas jedynie Turcja, a w Unii Europejskiej wyprzedza nas jedynie Estonia.

Z drugiej strony zajęliśmy 8. miejsce pod względem wzrostu płac realnych. Przypomnijmy, jest to wzrost płac po uwzględnieniu inflacji. W Unii Europejskiej wyprzedzają nas takie państwa jak Austria, Portugalia, Łotwa, Węgry, Litwa oraz Słowenia.