Imperium Rzymskie utrzymywało rozbudowane relacje handlowe z Indiami i Chinami, od I wieku naszej ery. Handel skupiał się na wymianie towarów luksusowych i wymianie kulturalnej. Kluczowym punktem w ustanowieniu połączenia była aneksja przez Rzym Egiptu, którego porty umożliwiały wysyłanie ekspedycji oraz statków handlowych na Ocean Indyjski i w kierunku Chin. Gospodarka Rzymu była zdolna do długotrwale wzmożonej wymiany handlowej z krajami Azji.
- Imperium Rzymskie znajdowało się od I wieku naszej ery w stanie deficytu handlowego z Indiami i Chinami
- Gospodarka Rzymu wykazywała duże zapotrzebowanie na towary luksusowe z Azji. Wymiana handlowa przełożyła się na wymianę kulturalną i wzajemne wpływy w sztuce.
Gospodarka Rzymu zastąpiła Greków w formie pośrednika w handlu z Indiami
Przed zajęciem przez Imperium Rzymskie obszaru basenu Morza Śródziemnomorskiego, to greckie królestwa przodowały w wymianie z państwami na terenie subkontynentu indyjskiego. Rzym kontrolując cały obszar śródziemnomorski, doprowadził do wzmocnienia bezpośredniego handlu morskiego z krajami Azji. W okresie panowania Oktawiana Augusta (27 r. p.n.e.-14 r. n.e.) liczba statków handlowych wypływających z Egiptu do Indii wzrosła z około 30 do ponad 120 rocznie.
Jednostronność handlu w tym okresie, polegająca na tym, że głównie to Rzym importował towary z Indii, nie eksportując praktycznie nic, wzbudziła wśród elit rodzącego się cesarstwa obawy o odpływ kruszców. Gospodarka Rzymu przez całe istnienie Imperium znajdowała się w stanie deficytu handlowego. Niektóre państwa w Indiach opierały swój system monetarny na przetapianiu monet rzymskich.
Import towarów z Indii przełożył się na zmiany kulturowe
Import z Indii obejmował wiele produktów, do najważniejszych należały: tekstylia, przyprawy, kość słoniową, agat oraz barwniki. W czasie wstępowania na tron kolejnych cesarzy chętnie importowano zwierzęta jak słonie czy tygrysy na igrzyska w dużych miastach Imperium. Gospodarka Rzymu w tym okresie znajdowała się w stanie bezsprzecznego boomu. Dobra koniunktura przekładała się na sprowadzanie towarów luksusowych i wymianę kulturalną. W sztuce rzymskiej znalazły się pewne wpływy kulturowe z Indii.
Zobacz też: Starożytny Rzym pierwsze państwo opiekuńcze w historii
Pisarze byli świadomi dziedzictwa Indii, w tym istnienia buddyzmu. Zwłaszcza w Egipcie i stolicy imperium są ślady obecności ludzi z Indii. Z kolei na obszarze subkontynentu znajdują się ślady wpływów świata grecko-rzymskiego. W I wieku naszej ery powstały niewielkie osady handlowe budowane przez Rzymian w Indiach. Zwłaszcza Cejlon skorzystał na wymianie handlowej. Na terenie tej wyspy znaleziono więcej monet rzymskich niż w prowincji angielskiej.
„Powinniśmy korzystać z owoców tamtych ziem, ale sprowadzać bogactwa wszystkich ludów na użytek życia godnego, nie dla luksusu.”
– Cyceron De Officiis
Gospodarka Rzymu w III wieku znajdowała się w stanie poważnego kryzysu gospodarczego, z powodu najazdów i wojen domowych. Słabnąca koniunktura po pomyślnym okresie Pax Romana odbiła się na handlu z Indiami. W IV wieku, gdy nastąpiła poprawa, handel znowu zaczął narastać, ale nigdy nie wrócił do stanu sprzed kryzysu III wieku. Stopniowy upadek Rzymu w V wieku doprowadził do spadku intensywności wymiany handlowej Europy z Indiami. Mimo że rolę pośrednika w kolejnych wiekach przejęło Bizancjum, które utrzymało wysoki poziom gospodarczy i dalej się rozwijało, załamanie Imperium Zachodnio-Rzymskiego obniżyło zapotrzebowanie na towary luksusowe z Indii.
Handel z Chinami
Pierwsze kontakty handlowe Europy z Chinami są datowane na I wiek przed naszą erą. W okresie Pax Romana Imperium utrzymywało również pewne kontakty handlowe z Wietnamem i Koreą. Z chińskich źródeł wiemy, że Chińczycy cenili rzymskie przedmioty luksusowe. Należą do nich haftowane złotem dywany i tkaniny w kolorze złota, bursztyn, tkanina azbestowa i jedwab morski. Pliniusz Starszy szacował w I wieku, że wartość wymiany handlowej Rzymu z państwami Indii oraz Dalekiego Wschodu była na poziomie nawet 100 milionów sestercji rocznie. Budżet państwa w tym okresie to około miliard sestercji.
Zobacz też: Kolonializm Austrii, jak lądowe imperium stało się kolonialną i handlową potęgą
Odpływ kruszców z Rzymu do Chin i Indii skutkował działaniami protekcjonistycznymi Rzymu. W 14 r. n.e. Senat wydał ustawę zakazującą mężczyznom noszenia jedwabiu. Wprowadzono również wyższe cła i podatki, a augustowie byli zainteresowani przedsięwzięciami mającymi podnieść eksport gospodarki Rzymu. W Chinach istniał pewien popyt na rzymskie szkło. Źródła z Chin poświadczają również sprowadzanie z Imperium metali takich jak miedź. Rzymska biżuteria została odnaleziona w Chinach oraz Wietnamie. Kilkukrotnie między Rzymem a Państwem Środka następowała wymiana poselstw i odnotowano kilka wpływów kulturowych w obu mocarstwach. Pamięć o Imperium Rzymskim przetrwała tam do XVIII wieku. Przedstawiciele dyplomatyczni Świętego Cesarstwa Rzymskiego byli traktowani przez Chińczyków z dużo większym szacunkiem niż dyplomatów innych państw. W notatkach Austriaków znajdują się wzmianki, że niektórzy uczeni z Chin znali w pewnym stopniu łacinę.
