Nauka w szkole potrafi być wyzwaniem dla wielu młodych ludzi. Czytanie i matma to zmora uczniów w UE. Nawet dorośli mają problem z wieloma aspektami, które były poruszane w czasach szkolnych. Pytanie gdzie tkwi sedno problemu w naszym systemie nauczania czy może jest to już zmiana cywilizacyjna społeczeństwa Europy?
- Aż 26,2 proc. uczniów ma zbyt niskie umiejętności w zakresie czytania, które mogą utrudniać im funkcjonowanie w dorosłym życiu.
- W Polsce sytuacja jest jeszcze bardziej alarmująca, bo aż 39 proc. dorosłych Polaków może mieć trudności ze zrozumieniem tekstu, 38 proc. z podstawową matematyką, a 48 proc. z rozwiązywaniem problemów.
- Według badania AES z 2022 roku, w ciągu ostatnich 12 miesięcy 46,6 proc. mieszkańców UE w wieku 25–64 lata uczestniczyło w formach kształcenia lub szkoleń.
Unia Umiejętności – nowa inicjatywa Komisji Europejskiej
W marcu 2025 roku Komisja Europejska przedstawiła nową inicjatywę tzw. Unię Umiejętności (The Union of Skills). To kompleksowy projekt, który ma uzupełniać istniejące już strategie unijne, takie jak Kompas konkurencyjności, Pakt dla czystego przemysłu oraz strategię Unia Gotowości.
Główne cele inicjatywy to wsparcie edukacji, systemów szkoleń, mobilności zawodowej oraz rozwój kompetencji mieszkańców UE. Unia Umiejętności ma być odpowiedzią na szereg wyzwań, w tym niedobory i luki w umiejętnościach, zbyt wolne tempo transformacji oraz fragmentaryczne zarządzanie, na które wskazano w raportach Draghiego, Letty i Niinistö.
Pogarszające się wyniki uczniów w UE
Jak pokazują dane przedstawione przez Polski Instytut Ekonomiczny, uczniowie w Unii Europejskiej osiągają coraz słabsze wyniki w zakresie podstawowych umiejętności – w porównaniu z rówieśnikami z USA, Wielkiej Brytanii, Japonii i Kanady, ich rezultaty są mniej satysfakcjonujące. Według badania PISA 2022, które porównuje wyniki uczniów 15-letnich, w UE odnotowano pogorszenie wyników w matematyce, czytaniu i naukach przyrodniczych względem 2018 roku. Aż 26,2 proc. uczniów ma zbyt niskie umiejętności w zakresie czytania, które mogą utrudniać im funkcjonowanie w dorosłym życiu.
Zobacz także: Pure Ice rozszerza najem w Pruszkowie. Powstała nawet studnia oligoceńska
Dodatkowo UE notuje najwyższy wskaźnik niedostatecznych osiągnięć w czytaniu i naukach przyrodniczych oraz drugi najwyższy w matematyce zaraz po USA. Choć w Polsce również wzrósł udział uczniów z niedostatecznymi wynikami w każdej z trzech dziedzin, to jednak ich ogólne osiągnięcia wciąż są lepsze od średniej unijnej.
Umiejętności dorosłych – poważne braki i wyzwania dla UE
Luki kompetencyjne dotyczą nie tylko młodych. Również wśród dorosłych mieszkańców UE obserwuje się istotne niedobory. Z badania PIAAC przeprowadzonego w 2023 roku wynika, że około 2 na 10 dorosłych Europejczyków może mieć trudności ze zrozumieniem tekstu oraz wykonywaniem podstawowych obliczeń matematycznych.
Zobacz także: Rosyjska flota cieni na celowniku. Sytuacja na Bałtyku zaognia się!
Ogólnie rzecz biorąc, Europejczycy osiągają podobne lub nieco lepsze wyniki niż obywatele USA, jednak nadal wypadają gorzej niż mieszkańcy Japonii, Kanady czy Wielkiej Brytanii. W Polsce sytuacja jest jeszcze bardziej alarmująca, bo aż 39 proc. dorosłych Polaków może mieć trudności ze zrozumieniem tekstu, 38 proc. z podstawową matematyką, a 48 proc. z rozwiązywaniem problemów.
Rola upskillingu i reskillingu
W kontekście szybko zmieniającego się rynku pracy kluczowe znaczenie mają działania z zakresu upskillingu (podnoszenia kwalifikacji) i reskillingu (przekwalifikowania). Niestety, uczestnictwo dorosłych w kształceniu i szkoleniach jest w UE bardzo zróżnicowane. Według badania AES z 2022 roku, w ciągu ostatnich 12 miesięcy 46,6 proc. mieszkańców UE w wieku 25–64 lata uczestniczyło w formach kształcenia lub szkoleń. Najwyższe wskaźniki odnotowano w Szwecji (73,9 proc.) i Holandii (65,2 proc.), natomiast najniższe w Polsce (24,3 proc.), Bułgarii (20,6 proc.) i Grecji (16,6 proc.).
Plan działania i cele do 2030 roku
W ramach „Unii Umiejętności” Komisja Europejska zaprezentowała również plan działania w zakresie podstawowych umiejętności. Zakłada on m.in. pilotażowy program wsparcia dla dzieci i młodzieży z trudnościami w nauce, rozwój nowatorskich praktyk edukacyjnych oraz działania mające na celu zwiększenie atrakcyjności zawodu nauczyciela. Celem tych działań jest zmniejszenie do 2030 roku odsetka uczniów z niskimi wynikami w zakresie podstawowych umiejętności do poziomu poniżej 15 proc.
Strategiczny plan edukacji STEM
Szczególny nacisk położono również na edukację w obszarze STEM, czyli nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki. Strategiczny plan edukacji STEM oparto na trzech filarach: LEAD (uczynić STEM fundamentem unijnej polityki edukacyjnej), LEVEL UP (budować silniejszy i bardziej inkluzywny łańcuch talentów) oraz LIFT (przełamywać bariery, zwłaszcza dla kobiet i przyszłych innowatorów). Plan zakłada, że do 2030 roku 45 proc. uczniów szkół zawodowych będzie wybierać kierunki związane ze STEM, a 32 proc. studentów będzie studiować na kierunkach z tej dziedziny.
