Budżet Wielkiej Brytanii w zapaści. Podwyższenie podatków jest pewne

Eksperci wskazują, że sytuacja finansowa Wielkiej Brytanii jest tak bardzo zła, że rząd nie ma innego wyjścia jak znacząco zwiększyć podatki oraz obniżyć wydatki. Cięcia w świadczeniach socjalnych zostały już zapowiedziane, pakiet podniesienia podatków jest szykowany prawdopodobnie na jesień. Od przyszłego roku mieszkańcy Wysp zapłacą więcej.

Zadłużenie Wielkiej Brytanii rośnie, a gospodarka się kurczy

Wielka Brytania staje przed jednym z największych wyzwań fiskalnych ostatnich dekad. W obliczu gwałtownie rosnącego zadłużenia, spowolnienia gospodarczego i pogarszających się prognoz wzrostu, rząd premiera Keira Starmera oraz kanclerz skarbu Rachel Reeves zmuszony będzie w najbliższych miesiącach do podjęcia trudnych decyzji, obejmujących m.in. znaczne podwyżki podatków oraz ograniczenie wydatków publicznych.

Więcej na temat trudności gospodarczych na Wyspach piszemy w tekście: Początek roku a w Wielkiej Brytanii kolejna recesja. Chyba wyprzedzimy ich szybciej. Dodatkowo kłopoty Wielkiej Brytanii wpisują się w szersze turbulencje globalne wywołane protekcjonistyczną polityką handlową administracji Donalda Trumpa w USA. Wielka Brytania nie rodzi sobie źle od dzisiaj. Jej kryzys ciągnie się już od kilkunastu lat. Więcej o tej sytuacji pisaliśmy w tekście: Kryzys w Wielkiej Brytanii. Polska goni byłe imperium.

Zobacz także: Polska liderem wzrostu realnych płac w OECD. Jednak 2025 r. ma być znacznie gorszy

Według danych opublikowanych przez Krajowy Urząd Statystyczny, w roku budżetowym kończącym się w marcu 2025 roku brytyjski sektor publiczny pożyczył 151,9 miliarda funtów. To o 14,6 miliarda funtów więcej, niż przewidywały prognozy Biura Odpowiedzialności Budżetowej i aż 20,7 miliarda więcej niż w poprzednim roku. W ujęciu historycznym jest to trzeci najwyższy roczny deficyt, ustępujący jedynie latom bezpośrednio po kryzysie finansowym z 2008 roku i po pandemii COVID-19.

Całkowity dług publiczny Wielkiej Brytanii sięgnął poziomu 2,8 biliona funtów, co odpowiada całemu brytyjskiemu PKB. Obecny poziom zadłużenia jest ponad dwukrotnie wyższy niż w latach 80., chociaż wciąż pozostaje relatywnie niższy niż w przypadku niektórych innych dużych gospodarek, takich jak Japonia czy Włochy. Rosnące zadłużenie oznacza także rosnące koszty jego obsługi. W samym marcu 2025 roku rząd zapłacił 4,3 miliarda funtów odsetek o 1,3 miliarda więcej niż rok wcześniej i najwięcej od czasu rozpoczęcia miesięcznych pomiarów w 1997 roku.

Polityka handlowa Donalda Trumpa wprowadza więcej niepewności

Na kryzys finansów publicznych nakładają się negatywne skutki nowej wojny celnej rozpoczętej przez Donalda Trumpa po jego powrocie do władzy w USA. Wprowadzone w styczniu 2025 roku cła w wysokości 10% na wszystkie towary oraz wyższe taryfy na stal i samochody uderzyły w brytyjski eksport, znacząco ograniczając popyt na dobra produkowane na Wyspach. Indeks S&P Global flash UK PMI composite spadł w kwietniu do 48,2 punktu z 51,5 punktu w marcu, sygnalizując recesję. Sprzedaż eksportowa brytyjskiego przemysłu wytwórczego spadła w najszybszym tempie od lutego 2009 roku z wyłączeniem okresu pandemii. Także sektor usług, który dotychczas był odporny na globalne szoki, zanotował najsłabsze wyniki od 27 miesięcy.

Zobacz także: Saudyjski barter. Airbus sprzeda samoloty za… tytan

Międzynarodowy Fundusz Walutowy zareagował szybko, obniżając prognozę wzrostu gospodarczego Wielkiej Brytanii na 2025 rok z 1,6% do 1,1% oraz podnosząc prognozę inflacji do 3,1%. Równocześnie MFW ostrzegł, że w przypadku dalszych wstrząsów gospodarczych konieczne mogą być dodatkowe środki fiskalne, obejmujące zarówno podwyżki podatków, jak i ograniczenia wydatków publicznych. Jeszcze w lutym brytyjski rząd obniżył swoje prognozy wzrostu z 1,5% do 1%. Prawdopodobnie w dalszej części roku ponownie prognozy zostaną obniżone. Więcej na ten temat: Nowy rząd i stary kryzys. Prognozy dla Wielkiej Brytanii lecą w dół. Podobnie zostały niedawno obniżone prognozy dla Niemiec. Więcej w tekście: Prognozy dla Niemiec znowu w dół. Czas na kolejny rok recesji.

W obecnej sytuacji wielu wskazuje, że rząd zmuszony jest do intensyfikacji emisji obligacji skarbowych. Długoterminowe koszty finansowania wzrosły, a rentowność 30-letnich obligacji osiągnęła na początku kwietnia najwyższy poziom od 1998 roku, czyli 5,31%. Brytyjskie Biuro Zarządzania Długiem zapowiedziało, że w latach 2025–2026 rząd zwiększy sprzedaż długu o kolejne 5 miliardów funtów, aby pokryć rosnące potrzeby finansowe. Część z tej emisji będzie jednak przeniesiona na krótkoterminowe bony skarbowe, by ograniczyć koszty odsetkowe.

Warto wspomnieć, że sytuacja jest tak zła, że brytyjski rząd prosi InPost o inwestycje, aby móc poprawić wyniki gospodarcze i ściągnąć więcej podatków. Pisaliśmy o tym w tekście: Wielka Brytania prosi Polskę o inwestycje. Sytuacja jest aż tak zła? Nasza firma odpowiedziała na zapotrzebowanie, przejmując jedną z dużych firm kurierskich, stając obok największych firm tego typu na Wyspach. Więcej na ten temat: InPost kolonizuje Wielką Brytanię. Staje się 3. największą firmą kurierską na Wyspach.

Eksperci wskazują, że podwyżka podatków jest nieunikniona

Kanclerz Skarbu Rachel Reeves, przygotowując jesienny budżet, znajdzie się w trudnej sytuacji i ma ograniczone pole manewru. Wbrew zapewnieniom o konieczności utrzymania stabilności fiskalnej, obecna przestrzeń do zwiększania wydatków bez łamania własnych zasad budżetowych wynosi zaledwie 9,9 miliarda funtów. Ekonomiści twierdzą, że w październikowym budżecie Reeves będzie zmuszona podnieść podatki dochodowe lub VAT, ograniczyć ulgi podatkowe lub wprowadzić nowe formy opodatkowania, np. zmiany w podatkach od nieruchomości czy poszerzenie bazy VAT. Więcej na temat ograniczenia wydatków socjalnych pisaliśmy w tekście: Kanclerz powiedziała dość! Ogłosiła cięcia w socjalu.

Elliott Jordan-Doak z Pantheon Macroeconomics podkreśla, że oprócz walki ze skutkami wojny celnej, rząd będzie musiał znaleźć dodatkowe środki na realizację ambitnego planu zwiększenia wydatków na obronność do 3% PKB do 2027 roku. Podobnego zdania jest Ruth Gregory z Capital Economics, według której dalsze opóźnianie podwyżek podatków może narazić Wielką Brytanię na utratę wiarygodności kredytowej oraz wzrost kosztów obsługi długu. Poza tym Wielka Brytania ma poważne problemy w ochłodzeniu produkcji przemysłowej. W ostatnim czasie brytyjski rząd postanowił znacjonalizować chińskie huty na Wyspach, które miały zostać wygaszone. Więcej na ten temat: Wielka Brytania nacjonalizuje chińskie firmy. Czas na nowy etap konfliktu.

Zobacz także: Złe wieści w handlu. Eksport dołuje, import w górę a cła niebawem

Problem zadłużenia Wielkiej Brytanii ma nie tylko charakter cykliczny, ale także strukturalny. Demografia jest poważnym problemem, w kolejnych latach zmniejszać się będzie odsetek osób w wieku produkcyjnym, co ograniczy wpływy podatkowe, przy jednoczesnym wzroście wydatków na emerytury i opiekę zdrowotną. W swoim najnowszym raporcie Międzynarodowy Fundusz Walutowy wskazał Wielką Brytanię jako jeden z kluczowych krajów odpowiadających za wzrost światowego długu publicznego obok Chin, USA i Francji.

Grant Fitzner, główny ekonomista ONS, ostrzega, że koszty związane z inflacją, w tym rosnące płace i świadczenia socjalne, będą jeszcze przez wiele lat wpływać negatywnie na saldo finansów publicznych. Wielka Brytania wchodzi w okres poważnych turbulencji fiskalnych i gospodarczych. Rośnie zadłużenie, spada aktywność gospodarcza, a wojna celna dodatkowo osłabia eksport. Rachel Reeves stoi przed trudnym wyborem, czyli albo podwyższy podatki i ograniczy wydatki już tej jesieni, albo dalsze zwiększanie zadłużenia państwa. Wobec skali wyzwań nadchodzące miesiące mogą okazać się kluczowe dla przyszłości finansów publicznych Zjednoczonego Królestwa.