Bułgaria dołącza do strefy euro. Historyczna decyzja czy ryzykowny eksperyment UE?
1 stycznia 2026 roku Bułgaria przyjmie euro jako oficjalną walutę. Taką decyzję rekomendowała Komisja Europejska w opublikowanym 4 czerwca Raporcie Konwergencji 2025. Jeśli wszystkie instytucje unijne wyrażą zgodę, kraj stanie się 21. członkiem unii walutowej. Jednak mimo spełnienia formalnych kryteriów, są głosy ekonomistów i analityków, którzy nie ukrywają obaw – czy Bułgaria jest gotowa, by dzielić wspólną walutę z Niemcami i Francją?
Bułgaria spełnia kryteria konwergencji. Komisja mówi „tak”
Z punktu widzenia formalnego, Bułgaria zrealizowała wszystkie warunki wymagane do przyjęcia euro: od stabilności inflacji i kursu walutowego, przez kontrolę deficytu, aż po zgodność legislacyjną z unijnym porządkiem prawnym.
W ocenie Komisji Europejskiej kraj „spełnia cztery nominalne kryteria konwergencji”, w tym m.in. utrzymuje roczną inflację na poziomie mieszczącym się w ustalonym limicie (tj. nieprzekraczającą o 1,5 pkt proc. średniej trzech najstabilniejszych państw UE) oraz pozostaje od 2020 roku uczestnikiem mechanizmu ERM II bez zaburzeń kursowych. Także relacja długu publicznego do PKB oraz deficyt budżetowy mieszczą się w wymaganych granicach (odpowiednio ≤ 60 proc. i ≤ 3 proc.).
Pod względem prawnym, bułgarskie przepisy dotyczące banku centralnego i ram polityki pieniężnej uznano za zgodne z Traktatem o funkcjonowaniu UE oraz ze Statutem EBC i ESBC.
Euro to namacalny symbol siły i jedności Europy. Dziś Bułgaria jest o krok bliżej do jego przyjęcia. Dzięki euro bułgarska gospodarka stanie się silniejsza – z większą wymianą handlową, inwestycjami i dostępem do finansowania – stwierdziła Ursula von der Leyen, przewodnicząca Komisji Europejskiej.
Polityka i społeczeństwo podzielone
Mimo optymistycznych komunikatów z Brukseli, w samej Bułgarii temat euro wzbudza kontrowersje. W Sofii odbyły się protesty przeciwko planowanej zmianie waluty, a prezydent Rumen Radew wezwał do referendum w tej sprawie – co rząd określił jako „sabotaż”.
Społeczny sceptycyzm ma swoje podstawy. Pomimo formalnego powiązania lewa z euro w ramach currency board (czyli sztywnego kursu 1 EUR = 1,95583 BGN), wielu obywateli obawia się wzrostu cen i utraty kontroli nad krajową polityką monetarną.
Ekonomia mówi „ostrożnie”
Z punktu widzenia ekonomicznego, wejście Bułgarii do strefy euro może wydawać się przedwczesne. Choć dane makroekonomiczne prezentują się lepiej niż dekadę temu, bułgarska gospodarka wciąż odbiega poziomem rozwoju od zachodnich partnerów. PKB per capita wynosi zaledwie 16 100 euro, podczas gdy w Niemczech to 51 000, a we Francji – 43 000 euro.
To nie jedyne ryzyko. Inflacja w Bułgarii dopiero niedawno ustabilizowała się po tym, jak w 2022 roku przekroczyła 16 proc. Sytuację dodatkowo komplikuje niestabilna scena polityczna – od 2020 roku kraj miał aż ośmiu premierów, w tym kilka rządów technicznych. W tak niepewnym otoczeniu ekonomicznym i instytucjonalnym, wielu ekspertów obawia się powtórki z greckiego scenariusza sprzed kilkunastu lat.
Nie bez znaczenia są także argumenty historyczne – Bułgaria zbankrutowała w XX wieku dwukrotnie (1915 i 1932), a jej waluta była czterokrotnie reformowana, ostatnio w 1999 roku, kiedy 1000 starych lewów zamieniono na jeden nowy.
Czy strefa euro uczy się na błędach?
Przypadek Grecji jest dla wielu ekonomistów punktem odniesienia. Wówczas kraj przyjęto do strefy euro mimo strukturalnych problemów gospodarczych. Skutki były katastrofalne: krach systemu bankowego, zadłużenie, recesja i wieloletni kryzys fiskalny. W przypadku Bułgarii różnice dochodowe, strukturalne i instytucjonalne są również znaczne, a perspektywy konwergencji – niepewne. Różnica polega na tym, że dziś strefa euro ma więcej narzędzi reagowania kryzysowego niż w 2008 roku.
Euro w Bułgarii. Co dalej?
Komisja Europejska przekazała już projekt decyzji i rozporządzenia do Rady UE, rekomendując przyjęcie euro przez Bułgarię od 1 stycznia 2026 roku. Teraz głos zabiorą Eurogrupa, Rada Europejska, Europejski Bank Centralny oraz Parlament Europejski. Finalna decyzja spodziewana jest w lipcu.
Jeśli zostanie przyjęta, z początkiem 2026 roku Bułgaria pożegna się z lewem – walutą, która choć stabilna w ostatnich latach, nie cieszyła się nigdy pełnym zaufaniem.
