Praca domowa kobiet jest nieodpłatna, ale bezcenna. Płatna dałaby paniom extra dochód nawet 1,2 tys. zł tygodniowo

To, czego nie widać na pierwszy rzut oka bardzo często jest tym, nad czym należałoby się pochylić i zbadać. Jak się okazuje, praca domowa kobiet podejmowana w ramach gospodarstw domowych jest ważnym segmentem zwiększającym PKB Polski. 

• Dane GUS i PIE potwierdziły, że wartość dodana brutto nierynkowej produkcji gospodarstw domowych odpowiadała za 40 proc. wartości PKB w 2023 r.
• Kobiety wykonują prace domowe o wyższej wartości niezależnie od tego, czy są aktywne zawodowo.
• Wartość pracy domowej niepracujących zawodowo kobiet wyniosła 1213 zł.
• W przypadku kobiet pracujących wartość pracy domowej wyniosła 1017 zł.
• Wartość nieodpłatnej pracy domowej kobiet i mężczyzn wyniosła odpowiednio 4727 zł oraz 3035 zł.

Niewidzialna siła gospodarki, czym jest „ukryta praca”?

Znacząca część pracy niezbędnej do sprawnego funkcjonowania zarówno gospodarki, jak i społeczeństwa odbywa się w ramach gospodarstw domowych – choć pozostaje zupełnie niewidoczna w oficjalnych statystykach ekonomicznych. Mam tutaj na myśli tzw. „ukrytą pracę”, która obejmuje między innymi opiekę nad bliskimi, prowadzenie domu czy przygotowywanie posiłków. Chociaż nie jest ona wynagradzana, to jednak – jak coraz częściej zauważają ekonomiści – ma realną wartość ekonomiczną.

Zobacz także: Kryzys demograficzny w Polsce: starzejące się społeczeństwo zagrożeniem dla gospodarki

Według danych opublikowanych przez Główny Urząd Statystyczny, a opracowanych przez Polski Instytut Ekonomiczny, wartość dodana brutto nierynkowej produkcji gospodarstw domowych w Polsce w 2023 roku odpowiadała aż 40 proc. wartości PKB. To pokazuje, jak ogromny i niedoceniany obszar aktywności codziennie towarzyszy nam w tle życia gospodarczego.

Praca domowa kobiet wyższej wartości niż mężczyzn

W szczególności wartość tej nieodpłatnej pracy jest znacznie wyższa w przypadku kobiet. Średnia miesięczna wartość pracy domowej w 2023 roku została oszacowana na 3993 zł – co stanowiło 56 proc. przeciętnego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej. Dla kobiet wartość ta wyniosła aż 4727 zł (czyli 66 proc. przeciętnej pensji), podczas gdy dla mężczyzn – 3035 zł (42 proc.).

Co ciekawe, we wszystkich analizowanych grupach czynności domowych – utrzymanie mieszkania, przygotowanie posiłków, pranie i utrzymanie odzieży, a także opieka – praca kobiet została wyceniona wyżej. Badacze uzyskali te wartości, mnożąc czas poświęcony na dane obowiązki przez godzinowe stawki rynkowe odpowiadające tym czynnościom zawodowym.

Wyniki badań PIE pokazują, że kobiety wykonują prace domowe o wyższej wartości niezależnie od tego, czy są aktywne zawodowo. W 2023 roku tygodniowa wartość pracy domowej niepracujących zawodowo kobiet wyniosła 1213 zł i była o 14 proc. wyższa niż w przypadku kobiet pracujących (1017 zł). U mężczyzn różnica ta była jeszcze większa – sięgała 25 proc. (858 zł wobec 665 zł).

Największe nakłady pracy domowej kobiet po stronie matki małych dzieci

Najwięcej domowej pracy – zarówno pod względem wartości, jak i nakładu – wykonują matki, szczególnie te, które nie pracują zawodowo i mają małe dzieci. Wraz ze wzrostem liczby dzieci zwiększa się udział czasu przeznaczanego na obowiązki domowe i opiekę, a jednocześnie maleje czas możliwy do poświęcenia na pracę zarobkową, odpoczynek czy podstawowe potrzeby fizjologiczne.

Zobacz także: Polacy pokochali biało-czerwone automaty! ORLEN Paczka bije rekordy popularności

Praca domowa matki jednego dziecka żyjącej w małżeństwie została wyceniona na 1414 zł tygodniowo, natomiast matki czwórki lub większej liczby dzieci – już na 2404 zł.

Najmłodsze dzieci to największe obciążenie w pracy domowej kobiet

Najsilniejszym czynnikiem zwiększającym wartość pracy domowej nie jest jednak liczba dzieci, ale ich wiek. W maju 2023 roku najwyższe wartości takiej pracy odnotowano w przypadku niepracujących zawodowo matek i ojców dzieci do 3 lat – odpowiednio 2806 zł tygodniowo dla matek oraz 1810 zł dla ojców.

Wśród rodziców pracujących zawodowo wartości te wynosiły 2336 zł dla matek i 1267 zł dla ojców. Dane te jednoznacznie wskazują na ogromne obciążenie czasowe i organizacyjne, jakie wiąże się z opieką nad małymi dziećmi.

Wycena nie oddaje istoty tego czym jest praca domowa kobiet

Choć wycena pracy domowej w kategoriach pieniężnych pozwala lepiej dostrzec jej skalę i znaczenie, nie oddaje w pełni jej istoty. Nieodpłatna praca domowa podważa założenia klasycznego modelu ekonomicznego, który opiera się na idei jednostki dążącej do maksymalizacji użyteczności własnej.

Wartość tej pracy stanowi jedynie przybliżony wskaźnik włożonego czasu i wysiłku – nie uwzględnia natomiast takich elementów jak troska, odpowiedzialność czy altruizm, które odróżniają domowe obowiązki od pracy rynkowej. I właśnie dlatego warto o tej pracy mówić głośno – nie tylko jako o istotnym elemencie funkcjonowania społeczeństwa, ale również jako o niewidzialnym filarze naszej gospodarki.