Płaca minimalna — szczęście tych, którym podnosi, depresja tych, których dogania [BADANIE]

Kto traci na wzroście najniższej krajowej? Czy wyższa płaca minimalna pozbawia klasę średnią dobrobytu? Jak się okazuje, sytuacja jest podobna do tej z żartu o rozdawaniu samochodów na Placu Czerwonym. Tak to prawda, ale nie klasę średnią, a osoby zarabiające nieco ponad minimalną i nie dobrobytu, a zadowolenia z pracy. Przynajmniej to wynika z badania dwóch socjologów przeprowadzonych na pracownikach firmy Walmart. 

Czy płaca minimalna doprowadzi do zagłady klasy średniej?

Co jakiś czas w polskich mediach przetacza się kwestia potencjalnego negatywnego wpływu wzrostu minimalnego wynagrodzenia na życie lepiej zarabiających Polaków. Płaca minimalna ma w teorii antagonizować klasę średnią. Na to wskazuje przykładowo tytuł opublikowanego rok temu na łamach Gazety Wyborczej tekstu Alicji Defratyki: „Coraz więcej osób na płacy minimalnej to coraz większe podziały i napięcia społeczne”. Co więcej, wspomniana rządowa polityka ma obniżać poziom życia klasy średniej. Choćby na to wskazuje zamieszczony niedawno na łamach portalu Forsal tekst zatytułowany: „Sobolewski: Podwyżki płacy minimalnej pozbawiają klasę średnią dobrobytu”. Jednakże, czy to prawda? 

Zobacz także: Płaca minimalna w 2025 roku. Wiemy ile wynosi na godzinę i jakie zmiany nadchodzą

W przypadku niepokojów społecznych trudno jest znaleźć jakiekolwiek badanie analizujące tę kwestię. Z kolei w przypadku dobrobytu trudno sobie wyobrazić, jak dokładnie miałoby to wyglądać. Faktycznie wzrost minimalnego wynagrodzenia przekłada się na wyższe ceny niektórych produktów. Jednakże jak pokazuje badanie biorące pod lupę ogromną podwyżkę płacy minimalnej na Węgrzech, dobra produkowane z wykorzystaniem zarabiających najmniejsze wynagrodzenie pracowników, stanowią bardzo małą część koszyka konsumpcyjnego wszystkich gospodarstw domowych  niezależnie od ich poziomu zamożności (zaledwie kilka procent). Jednakże istnieje pewien kanał, przez który płaca minimalna jest w stanie potencjalnie negatywnie wpłynąć na osoby lepiej zarabiające. 

Jak wskazywał Richard Easterlin, znaczenie dla naszego subiektywnie rozumianego dobrostanu może mieć nie tyle sama absolutna wielkość dochodu, a raczej jego względna wielkość. Zgodnie z jego hipotezą to, co daje szczęście w pieniądzach, to możliwość bycia wyżej w hierarchii społecznej dzięki wyższym zarobkom. Ponadto relatywnie wyższe zarobki mogą sprawić, że w pracy czujemy się ważni, doceniani, a jak wskazuje piramida Maslowa, potrzeba samorealizacji jest jedną z podstawowych potrzeb ludzi. Zakładając prawdziwość tych hipotez, wzrost płacy minimalnej będzie prowadzić do pogorszenia się zadowolenia z życia, pracy osób nieco lepiej zarabiających od pracowników na minimalnej, dla których najniższa krajowa stanowi naturalny punkt odniesienia. Wraz z jej zwiększeniem mogą oni utracić pozytywny z ich punktu widzenia punkt odniesienia, poczuć się zdegradowani. Jednakże ponownie warto zadać pytanie, czy tak rzeczywiście jest? 

Stany Zjednoczone, Walmart oraz recenzje miejsca pracy

Rąbka tajemnicy uchylić postanowili naukowcy Adam Storer, Adam Reich w swoim badaniu zatytułowanym „‘Losing My Raise’: minimum wage increases, status loss and job satisfaction among low-wage employees”. W nim przyjrzeli się temu, jak pracownicy Walmartu, czyli największego pracodawcy nisko opłacanych pracowników w Stanach Zjednoczonych, oceniali jakość swojej pracy po wzroście minimalnego wynagrodzenia. W tym celu wykorzystali oni internetowy portal Glassdoor.com. Na nim byli i obecni pracownicy danych firm wystawiają im opinie, podając przy tym, ile pracują, pracowali dla danego przedsiębiorcy, na jakim stanowisku i tak dalej. Po zebraniu potrzebnych informacji postanowili oni porównać opinie wystawione przez pracowników w stanach niedługo po podwyżce płacy minimalnej z recenzjami pracobiorców żyjących w stanach, w których nie doszło do jej wzrostu.

Zobacz także: Uber wycofuje się z rynku! Nie zgadza się na płacę minimalną

Przy czym niestety pracownicy nie podawali informacji o wielkości swojego wynagrodzenia, w wyniku czego badacze musieli w inny sposób zidentyfikować osoby zarabiające płacę minimalną oraz lepiej wynagradzanych pracowników. W tym celu w pierwszej kolejności wykorzystali oni informacje o ich stażu i stanowisku. Mianowicie przyjrzeli się ocenom wystawianym przez pracowników ze stażem nie dłuższym niż rok. Ze względu na znikome doświadczenie swoją przygodę zawodową z Walmartem ci zazwyczaj zaczynają od minimalnego wynagrodzenia. Z kolei w roli osób, które mogą porównywać swoje zarobki do wysokości minimalnego wynagrodzenia wykorzystano kierowników działów. Osoby piastujące to stanowisko są zaledwie jeden stopień wyżej od szeregowego pracownika i co szczególnie ważne z punktu widzenia analizowanego problemu zarabiają od niego niewiele więcej. Zgodnie z wyliczeniami ekonomistów w badanym okresie (lata 2007-2015) awans na kierownika działu wiązał się z podwyżką pensji o jednego dolara na godzinę. 

Płaca minimalna jednym daje, drugim odbiera satysfakcję z pracy

Wyniki wyliczeń socjologów widać na poniższym wykresie. Zacznijmy od analizy pracowników otrzymujących płacę minimalną. Ci, jak widać na zamieszczonym poniżej wykresie, przed jej podniesieniem, są najbardziej skłonni do wystawiania negatywnej recenzji swojemu pracodawcy. Średnio robiło tak aż 35 proc. z nich. Jednakże na skutek wzrostu płacy minimalnej drastycznie zmienia się ich podejście do pracy. Jej podniesienie średnio prowadziło do istotnego statystycznie spadku prawdopodobieństwa wystawienia negatywnej opinii firmie Walmart o ponad 15 pkt proc. do poniżej 20 proc. Odkrycie to jest zgodne z innymi badaniami analizującymi wpływ wzrostu najniższej krajowej na pracowników. Przykładowo z innego badania przeprowadzonego dla Stanów Zjednoczonychwynika, że wzrostowi płacy minimalnej towarzyszy podniesienie subiektywnej oceny dobrostanu psychicznego wśród pracowników, którzy nie mają nawet średniego wykształcenia. 

Zobacz także: Regionalna płaca minimalna? W Japonii jest od dawna, ale kupisz za nią mniej niż za polską

Co interesujące w przypadku kierowników działów zaobserwowano dokładnie odwrotną reakcję. Przed podwyższeniem płacy minimalnej są oni najmniej skorzy do wystawienia Walmartowi negatywnej opinii. Po podwyżce płacy minimalnej następuje zaś wzrost prawdopodobieństwa wystawienia takowej opinii z 20 do niemal 40 proc.! Przy czym, ponownie rezultat ten dobrze wpisuje się w wyniki analiz prowadzonych przez innych socjologów oraz ekonomistów. Przykładowo na początku lat 2010. naukowcy działający w ramach ekonomii behawioralnej postanowili sprawdzić, które grupy dochodowe w Stanach Zjednoczonych są najbardziej negatywnie nastawione do wzrostu płacy minimalnej. Jak się okazało, najczęściej przeciwko nie byli bogaci Amerykanie, a osoby zarabiające nieco powyżej płacy minimalnej. Ponadto warto dodać, że  zrealizowane przez badaczy dodatkowe testy od przeprowadzenia bardziej jakościowej analizy po sprawdzenie wpływu wzrostu płacy minimalnej na szanse wystawienia pozytywnej opinii dały zbliżone rezultaty.