Marie Curie na 20 euro. Europa pluje Polakom w twarz
Marie Curie ma pojawić się na nowym banknocie o nominale 20 euro. Jednak jej polskie pochodzenie ma zostać pominięte w imię umiędzynarodowienia
Marie Curie ma pojawić się na banknocie 20 euro. Francuska wersja jej imienia i nazwisko męża całkowicie pomijają jej polską tożsamość. Taki krok nie tylko wzburzył część społeczeństwa, ale zachęcił niektórych polityków i organizacje społeczne do podjęcia pewnych kroków.
Marie Curie na banknocie 20 euro
Pierwszy projekt nowych banknotów 20 euro przedstawia bohaterkę naszej nauki jako francuską naukowiec, podpisaną jedynie nazwiskiem męża. Forma zapisu nazwiska spotkała się z reakcją polskich władz i organizacji. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego wystosowało apel do EBC, wzywając do zachowania pełnego polskiego imienia i nazwiska noblistki. Minister Marcin Kulasek, w liście do prezeski EBC Christine Lagarde, podkreślił, że wybór pełnej formy jest kwestią symboliczną, odzwierciedlającą szacunek dla wspólnej europejskiej tożsamości, historii i dziedzictwa.
Musimy pamiętać o korzeniach i walczyć o widoczność polskiego wkładu w światowe osiągnięcia naukowe – zaznaczył Kulasek.
Zobacz także: Mediana nie nadąża. Nierówności stają się coraz większe
Europejski Bank Centralny w odpowiedzi na krytykę wyjaśnił, że zapis „Marie Curie” użyty w materiałach informacyjnych dotyczących projektu nowej serii banknotów euro ma charakter tymczasowy i służy wyłącznie celom komunikacyjnym. Jak podkreślono, nie jest to ostateczna wersja, a użycie takiego zapisu nie miało rozstrzygać o pochodzeniu czy przynależności narodowej noblistki.
Decyzja, czy Maria Skłodowska-Curie ostatecznie znajdzie się na banknocie euro, ma zapaść do końca 2026 roku. W ramach przygotowań do emisji nowej serii banknotów EBC rozważa dwa motywy przewodnie. Tematy związane z europejską kulturą lub motywy przyrodnicze (ptaki i rzeki). W opcji „kulturalnej” polska uczona miałaby pojawić się na banknocie o nominale 20 euro. Projekt przewiduje wizerunek „Marie Curie” na awersie, a na rewersie scenę szkolną lub uniwersytecką z nauczycielką i młodymi uczniami oraz stołami, na których leżą zeszyty i książki. Biorąc pod uwagę naciski innych państw UE, możemy być pewni, że zwycięży opcja „kulturalna”.
Reakcja rządu dotycząca wizerunku na banknocie
Pewnie kroki podjęło także Ministerstwo Finansów, które również zadeklarowało, że poruszy tę kwestię w rozmowach z EBC oraz podczas posiedzeń grup roboczych banku. Zaznaczono, że obecna wersja jest jedynie elementem roboczej komunikacji i nie przesądza o ostatecznym wyglądzie banknotu. Warto jednak zwrócić uwagę, że w zachodniej literaturze czy dziełach kultury, a zwłaszcza francuskich, nasza rodaczka jest przedstawiana jako Marie Curie, francuska naukowiec i zdobywczyni podwójnego nobla.
Warto podkreślić, że inne historyczne postacie planowane do umieszczenia na banknotach euro, takie jak Miguel de Cervantes czy Ludwig van Beethoven, zachowały pełne, oryginalne imiona i nazwiska. Pokazuje to dysproporcje w podejściu do innych narodowości. Na pewno na takie przedstawienie Marii miał wpływ francuskich decydentów. Służby prasowe EBC jednak stanowczo podkreśliły w rozmowie z PAP, że decyzja o tym, czy wizerunek Marii Skłodowskiej-Curie pojawi się w ogóle na banknocie, nie została jeszcze podjęta:
Zobacz także: Port Lotniczy Lublin z rekordami! Najlepszy miesiąc w historii
Nie wiadomo jeszcze, czy nowe banknoty będą przedstawiać postacie kultury, czy ptaki. Decyzja ta ma zapaść do końca 2026 r. Jeśli naukowczyni miałaby się znaleźć na banknocie, decyzja o zapisie jej imienia i nazwiska zapadłaby po szeroko zakrojonej i kompleksowej dyskusji – powiedział PAP rzecznik prasowy banku.
Dalej Europejski Bank Centralny zaznacza, że nie było celem pomniejszenia roli żadnego państwa, a jedynie wybór imienia i nazwiska, które w kontekście międzynarodowym będzie najlepiej identyfikowalne przez obywateli strefy euro. Co bezpośrednio ukazuje podejście do Polski jako członka Unii Europejskiej. Faktem jest, że Polska nie należy do strefy euro, jednak trudno wskazać, że jest to argument za odbieraniem tożsamości przedstawicielom konkretnych narodów. Takie podejście może sugerować, że dla wielu decydentów organów Unii Europejskiej dzieli państwa wspólnoty na mniej i bardziej istotne.
Organizacje pozarządowe też reagują – apel Stowarzyszenia Racja
Sytuacja nie poruszyła jedynie rząd, czy polityków, ale także organizacje pozarządowe. Jedną z takich organizacji jest Stowarzyszenie Racja działające na rzecz rozwoju społecznego i edukacji. Organizacja wskazuje, że przedstawienie jedynie francuskiej wersji imienia Marii oraz nazwiska jej męża nie tylko wydziera naszą bohaterkę nauki z grona wybitnych postaci naszego narodu, ale także umniejsza jej jako człowiekowi. Miałoby to przedstawiać ją jako żonę swojego męża, która po wyjściu za mąż utraciła swoją tożsamość i podmiotowość.
Stowarzyszenie ogłosiło, że rozpocznie kampanię informacyjną mające na celu ukazanie powiązania Marii Skłodowskiej-Curie z Polską podczas jej życia na emigracji i jej podejścia do swojego pochodzenia oraz panieńskiego nazwiska. Dodatkowo organizacja chce wciąż naciskać na decydentów politycznych naszego państwa m.in. poprzez list otwarty, a także bezpośredni kontakt z politykami. Przedstawiona sytuacja ich zdaniem powinna łączyć wszystkich Polaków bez względu na sympatie polityczne.
Zobacz także: Rumuńskie zaciskanie pasa burzy nastroje społeczne
Treść listu otwartego Stowarzyszenia Racja:
Szanowni Państwo,
jako Stowarzyszenie Racja, obywatele Rzeczypospolitej Polskiej i członkowie wspólnoty europejskiej, zwracamy się z apelem w sprawie, która dotyczy nie tylko symboliki, lecz także prawdy historycznej, szacunku wobec kobiet i poszanowania tożsamości narodowej. Sądzimy, że poniższa sprawa jest istotna dla każdego Polaka bez względu na sympatie polityczne i wyznawane wartości. Z jednej strony jest to próba odebrania wybitnej jednostki z grona naszego narodu, z drugiej odbieranie kobiecie jej tożsamości i degradowanie jej jedynie do roli żony swojego męża. W tej sytuacji, działanie ponad podziałami, jest nie tylko możliwe, ale także konieczne.
Europejski Bank Centralny ogłosił plany wprowadzenia nowych projektów banknotów euro, mających zastąpić obowiązującą od 2002 roku szatę graficzną. W jednej z propozycji znalazł się wizerunek Marii Skłodowskiej-Curie, jednej z najwybitniejszych postaci nauki. Niestety, w prezentowanych materiałach figuruje ona wyłącznie jako Marie Curie, z pominięciem jej polskiego imienia oraz nazwiska rodowego, które sama postanowiła zachować.
Z ubolewaniem odnotowujemy, że to nie pierwszy przypadek, w którym instytucje międzynarodowe (zwłaszcza francuskie), świadomie lub nie, zacierają narodową tożsamość tej niezwykłej kobiety. Warto w tym miejscu przypomnieć, że Maria Skłodowska-Curie nie tylko urodziła się w Polsce, wychowała w duchu głębokiego patriotyzmu i podjęła decyzję o zachowaniu swojego panieńskiego nazwiska, ale również konsekwentnie używała jego pełnej formy: Skłodowska-Curie. Nazwanie jednego z odkrytych przez nią pierwiastków „polonem” było świadomym, wyraźnym i jednoznacznym powiązaniem z Polską, która wówczas nie istniała jeszcze na mapie Europy.
Przypominamy, że Maria nie była tylko żoną swojego męża. Była człowiekiem z historią, pochodzeniem i określoną tożsamością narodową, którą Francja coraz częściej stara się odbierać. Nasza bohaterka mimo oszałamiającej kariery naukowej we Francji, aktywnie wspierała polskie inicjatywy, angażowała się w życie emigracyjnej Polonii, utrzymywała kontakty z politykami niepodległościowymi, a także zainicjowała powstanie Instytutu Radowego w Warszawie. Instytucji, która do dziś służy polskiej nauce i medycynie.
Nie sposób również pominąć aspektu płci i symboliki związanej z imieniem i nazwiskiem kobiet w przestrzeni publicznej. Użycie wyłącznie nazwiska męża i francuskiej formy polskiego imienia utrwala patriarchalny stereotyp, w którym kobieta traci indywidualność i tożsamość po wyjściu za mąż. Nie chodzi tu wyłącznie o narodową dumę czy historyczną precyzję. Chodzi o prawdę. O szacunek wobec człowieka, który sam o sobie zdecydował.
Dlatego jako obywatele Polski apelujemy o niewymazywanie członu panieńskiego nazwiska z przygotowywanych banknotów. Nie chodzi nam o popadanie w skrajność i przedstawianie Marii jedynie jako Skłodowską. Nie możemy udawać, że jej francuska część życia nigdy nie istniała.
Chcemy, aby zostały uszanowane obie części jej życia. Prosimy wszystkich polskich decydentów o interwencje do EBC, aby na banknotach bohaterka naszej nauki widniała jako Maria Skłodowska-Curie albo Maria Curie-Skłodowska.
Banknoty wciąż są w fazie konsultacji. Wierzymy, że możliwa jest korekta, która uczyni z Marii Skłodowskiej-Curie prawdziwy symbol nauki.
Z wyrazami szacunku
Stowarzyszenie Racja
