Polskie harcerstwo to realna możliwość nauki przydatnych umiejętności dla dzieci i młodzieży poza szkolnymi murami. Harcerstwo wpisało się bardzo mocno w naszą tradycję oraz oferuje wiele korzyści wychowawczych. 

• Największe organizacje zajmujące się skautingiem zrzeszają łącznie ponad 68,2 mln członków.
• Szacuje się, że liczba harcerzy i harcerek wynosi obecnie co najmniej 170 tys. osób.
• W 2023 roku ZHP liczył 110,3 tys. członków i jest obecnie największą organizacją harcerską w Polsce.

Skauting jako globalny ruch wychowawczy

Skauting jest obecnie największym na świecie ruchem edukacyjnym dzieci i młodzieży, który działa aktywnie na wszystkich kontynentach. Szacuje się, że dwie największe organizacje – World Organization of the Scout Movement oraz World Association of Girl Guides and Girl Scouts – zrzeszają łącznie ponad 68,2 mln członków. Co ciekawe, około trzy czwarte skautów mieszka w regionie Azji i Pacyfiku, natomiast udział Europy w tym ruchu jest stosunkowo niski i wynosi zaledwie 4 proc. Widać więc wyraźnie, że skauting jest szczególnie popularny w krajach rozwijających się, gdzie odgrywa ważną rolę w edukacji obywatelskiej i społecznej.

Zobacz także: Kolejne sokoły wędrowne Grupy ORLEN zaobrączkowane

Warto zaznaczyć, że po okresie pandemii COVID-19 w większości regionów świata nastąpił dynamiczny wzrost liczby skautów. Najbardziej intensywnie zjawisko to wystąpiło w Ameryce i Afryce, co potwierdza znaczenie tego ruchu w odbudowie więzi społecznych i wspieraniu młodych ludzi w radzeniu sobie z kryzysami. Według danych, na całym świecie do organizacji skautowych należy średnio 3,3 proc. osób w wieku 7–24 lata. W Europie wskaźnik ten wynosi 1,45 proc. – jest on wyższy niż w Ameryce (0,73 proc.), ale niższy niż w Afryce (1,7 proc.) i w regionie Azji i Pacyfiku (4 proc.).

Polskie harcerstwo to tradycja i współczesność

W Polsce harcerstwo od wielu lat pozostaje jedną z najważniejszych form pozaszkolnej aktywności dzieci i młodzieży. Szacuje się, że liczba harcerzy i harcerek wynosi obecnie co najmniej 170 tys. osób, przy czym największą organizacją jest Związek Harcerstwa Polskiego (ZHP). Według danych z 2023 roku ZHP liczył 110,3 tys. członków, co oznacza istotny wzrost w porównaniu z rokiem 2020, kiedy zrzeszał 95,3 tys. osób.

Jednak wpływ harcerstwa na polskie społeczeństwo jest znacznie szerszy niż wynikałoby to z samej liczebności organizacji. Szacuje się, że oddziaływanie ruchu harcerskiego obejmuje nawet około pół miliona Polaków, biorąc pod uwagę również rodzinę, społeczności lokalne czy osoby korzystające z działań harcerzy. Harcerze bowiem nie ograniczają się do aktywności wewnątrzorganizacyjnych – podejmują też służbę publiczną, uczestniczą w uroczystościach państwowych, angażują się w działania pomocowe podczas sytuacji kryzysowych, takich jak powodzie czy wsparcie uchodźców.

Co istotne, z badań CBOS wynika, że harcerstwo cieszy się dużym zaufaniem społecznym – na podobnym poziomie jak organizacje charytatywne i wojsko. Oznacza to, że Polacy postrzegają harcerzy nie tylko jako grupę młodzieżową, ale także jako wiarygodnego i odpowiedzialnego partnera społecznego.

Kompetencje przyszłości rozwijane w harcerstwie

Program wychowawczy harcerstwa w naturalny sposób wspiera rozwój tzw. hot skills, czyli kompetencji miękkich, które odgrywają coraz większą rolę na rynku pracy. Jak wynika z analiz Polskiego Instytutu Ekonomicznego oraz licznych raportów międzynarodowych (m.in. Światowego Forum Ekonomicznego), umiejętności te są niezbędne we współczesnym, dynamicznie zmieniającym się świecie. Harcerze uczą się m.in.:

• elastyczności i zdolności adaptacji do nowych warunków,
• rozwiązywania problemów i podejmowania wyzwań,
• skutecznej komunikacji, empatii i zarządzania emocjami,
• przyjmowania informacji zwrotnej, w tym krytycznej,
• odpowiedzialności za własne decyzje,
• szacunku dla innych i współpracy w grupie.

Wszystkie te kompetencje znajdują się na liście najbardziej pożądanych umiejętności przyszłości, co potwierdzają raporty OECD i McKinsey dotyczące przyszłości rynku pracy.

Polskie harcerstwo a uczenie się przez całe życie

Idee wychowania harcerskiego wpisują się w koncepcję lifelong learning, czyli uczenia się przez całe życie. System stopni i sprawności harcerskich sprzyja kształtowaniu gotowości do nieustannego zdobywania nowej wiedzy, rozwijania umiejętności i doskonalenia postaw. Każdy zdobyty stopień i sprawność stanowi nie tylko symboliczny znak osiągnięcia, ale także realny dowód kompetencji – zarówno praktycznych, jak i społecznych.

Polska na tle Europy charakteryzuje się stosunkowo niskim udziałem dorosłych w procesie uczenia się. Z danych Eurostatu wynika, że Polacy szkolą się niemal dwa razy rzadziej niż przeciętnie mieszkańcy Unii Europejskiej – gorzej wypadają jedynie Bułgarzy i Grecy. Tymczasem badania wykazują, że osoby, które w młodości uczestniczyły w dodatkowych aktywnościach rozwijających kompetencje społeczne (takich jak harcerstwo), znacznie częściej podejmują edukację w dorosłości.

Zależność ta obejmuje wszystkie formy kształcenia dorosłych – od kursów zawodowych po szkolenia miękkie i rozwój osobisty. Harcerstwo można więc traktować jako ważny element budowania fundamentów pod przyszłą postawę otwartości na wiedzę i innowacje.

Zobacz także: Generacja NEET to nieroby, nieuki i lenie? Z jednej strony tak z drugiej strony nie

Harcerstwo i skauting to nie tylko forma spędzania wolnego czasu młodzieży, ale przede wszystkim system wychowawczy kształtujący pokolenia odpowiedzialnych obywateli. Dane Polskiego Instytutu Ekonomicznego oraz badania międzynarodowe wskazują jednoznacznie, że udział w ruchu harcerskim sprzyja rozwojowi kluczowych kompetencji miękkich, które w przyszłości będą warunkowały sukces na rynku pracy i aktywność obywatelską.

W warunkach niskiego zaangażowania dorosłych Polaków w edukację ustawiczną rola harcerstwa nabiera szczególnego znaczenia. Można śmiało stwierdzić, że inwestowanie w ruch harcerski to inwestowanie w społeczną odporność, rozwój kompetencji przyszłości i budowanie kapitału społecznego w Polsce.