Kiedy Polska dogoni Niemcy? To i wiele podobnych pytań pokazują nie tylko pewien kompleks wobec zachodniego sąsiada, ale przede wszystkim aspiracje, które mają Polacy. Nie bez znaczenia są tu również wydarzenia historyczne. Postanowiłem więc przygotować krótką analizę, która przybliży obecną sytuację gospodarczą Polski na tle Niemiec.
Polska jeszcze nigdy nie była tak blisko dogonienia Niemiec pod względem PKB per capita w parytecie siły nabywczej – dziś to już 70% poziomu niemieckiego.
Jeśli obecne tempo wzrostu się utrzyma, Polska może zrównać się z Niemcami około 2036–2037 roku.
Dane historyczne wskazują, że Polska niemal zawsze była biedniejsza od Niemiec. Mam tu na myśli wskaźnik PKB per capita mierzony parytetem siły nabywczej (PKB PC PPP w cenach bieżących), a więc z uwzględnieniem kosztów życia. Choć dane historyczne obarczone są błędami, to jednak jasno pokazują, że w ciągu ostatnich 500 lat Polska nigdy nie miała wyższego PKB per capita niż Niemcy (w dzisiejszych granicach). Z danych Projektu Maddison wynika, że najbliżej byliśmy do Niemców pod koniec XVI wieku, kiedy polski PKB PC PPP stanowił 80–90% wartości niemieckiego. Z wysokim prawdopodobieństwem te dane nie są jednak wiarygodne.
Najgorsza sytuacja miała miejsce w 1991 roku, tuż po upadku systemu komunistycznego. Polska była wówczas praktycznie na skraju bankructwa – nasze PKB PC PPP wynosiło 5900 dolarów, podczas gdy w Niemczech było to 21 000 dolarów. Oznaczało to, że polski wskaźnik stanowił zaledwie 28% wartości niemieckiego. Nigdy wcześniej różnica nie była tak duża. O ironio, jedno z państw przegrało wojnę, a drugie znalazło się w gronie „zwycięzców”.
Od tamtej pory rozpoczął się jednak najlepszy okres w historii Polski – transformacja gospodarcza i systematyczny wzrost poziomu życia. Już w pierwszym roku po zmianie ustrojowej polski PKB PC PPP wzrósł do 6200 dolarów. Niemcy wówczas miały 19 500 dolarów – poziom, do którego Polska dotarła dopiero na początku roku 2010. Oznaczało to około dwie dekady różnicy. I faktycznie przez wiele lat w debacie publicznej mówiło się o „dwudziestoletnim zapóźnieniu” wobec Niemiec. Jednak ta luka zaczęła się szybko zmniejszać.
W 2015 roku polski PKB PC PPP wynosił 27 000 dolarów. Niemcy osiągnęły ten poziom w roku 2000 – byliśmy więc 15 lat za nimi. W pięć lat udało się odrobić pięć lat zapóźnienia. W 2019 roku wskaźnik w Polsce sięgnął niemal 36 000 dolarów. Niemcy osiągnęły ten poziom w 2007 roku, czyli 12 lat wcześniej. W cztery lata odrobiliśmy kolejne trzy lata różnicy.
Wybuch pandemii, a później wojna w Ukrainie zmieniły dynamikę rozwoju obu państw. Gospodarka niemiecka zaczęła odczuwać konsekwencje wcześniejszych decyzji, w tym silnego uzależnienia od taniej energii z Rosji, a także problemów w sektorze motoryzacyjnym, który dodatkowo traci rynek chiński i mierzy się z konkurencją producentów z Państwa Środka.
Według danych Banku Światowego w 2024 roku polski PKB PC PPP przekroczył 50 000 dolarów. Niemcy ten poziom osiągnęły w 2016 roku – 8 lat wcześniej. Oznacza to, że przez pięć ostatnich lat Polska odrobiła cztery lata zapóźnienia (choć tu niemały wpływ miała wyższa inflacja). Obecnie polski PKB PC PPP stanowi około 70% niemieckiego – to prawdopodobnie najlepszy wynik w historii naszego kraju. Od 1991 roku zmniejszyliśmy dystans o ponad 40 punktów procentowych.
A kiedy Polska dogoni Niemcy?
Na podstawie historycznych danych można pokusić się o ostrożne prognozy.
W 2010 roku Polska była 20 lat za Niemcami.
W 2015 roku – 15 lat za Niemcami (odrobiliśmy 5 lat w 5 lat).
W 2019 roku – 12 lat za Niemcami (odrobiliśmy 3 lata w 4 lata).
W 2024 roku – 8 lat za Niemcami (odrobiliśmy 4 lata w 5 lat).
Można więc przyjąć, że średnio w ciągu roku odrabiamy około 0,7 roku zapóźnienia. Jeśli ta dynamika się utrzyma, Polska zrówna się z Niemcami w 2036–2037 roku. Jest to jednak w mojej opinii prognoza konserwatywna – biorąc pod uwagę strukturalne problemy Niemiec, może to nastąpić szybciej.
Od 2019 roku PKB PC PPP Niemiec (w cenach bieżących) wzrosło z 59 tys. do 72 tys. dolarów (+22%, średnio 4% rocznie). W tym samym czasie Polska zwiększyła wskaźnik z 36 tys. do 50 tys. dolarów (+39%, średnio 7% rocznie). Gdyby to tempo wzrostu się utrzymało, Polska w parytecie siły nabywczej dogoni Niemcy około 2037 roku.
Należy pamiętać, że mówimy o PKB per capita w parytecie siły nabywczej, czyli wskaźniku uwzględniającym niższe koszty życia w Polsce. Jeśli spojrzymy na PKB per capita w nominalnych wartościach (bez PPP), różnica między Polską a Niemcami jest wciąż ogromna. W 2023 roku polski wynik odpowiadał poziomowi Niemiec z 1990 roku. Ma na to wpływ zarówno kurs walutowy, jak i miejsce w globalnych łańcuchach wartości.
Dlatego nawet jeśli w parytecie siły nabywczej Polska dogoni Niemcy, nie będzie to oznaczać ani podobnej siły gospodarczej, ani podobnej siły politycznej. To jednak nie zmienia faktu, że Polska znajduje się dziś w najlepszym momencie swojej historii.
Polska w ciągu ostatnich trzech dekad przeszła drogę od „biednego sąsiada ze wschodu” do państwa o statusie klasy średniej, które coraz odważniej myśli o przyszłości. Niemcy z kolei borykają się z poważnymi problemami strukturalnymi, które mogą osłabić ich przewagę w dłuższej perspektywie. Nie oznacza to jednak, że stracą one swoje globalne znaczenie – nadal są jedną z największych gospodarek świata.
Różnica między Polską a Niemcami wciąż istnieje, ale jeszcze nigdy nie była tak mała. Co więcej, mamy realne szanse, by dalej szybko się bogacić i nie patrzeć na naszych zachodnich sąsiadów. To jednak wynika od nas istotnych reform gospodarczych i większej odwagi w inwestowaniu.
