Długość życia Polaków coraz większa, lecz młodych coraz mniej

Dynamiczne przemiany demograficzne, które obserwujemy w Polsce w ostatnich latach, mają bezpośredni wpływ nie tylko na długość życia Polaków, ale i na strukturę całego społeczeństwa. Starzenie się populacji to proces nieunikniony, a dane pokazują, że w naszym kraju zachodzi on szybciej niż w większości państw Unii Europejskiej. Na podstawie analizy Polskiego Instytutu Ekonomicznego (PIE), Eurostatu oraz Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) można wyraźnie dostrzec, że Polska wchodzi w okres poważnych wyzwań społecznych i gospodarczych, które będą kształtować jakość życia i system opieki w najbliższych dekadach.

• W latach 2014–2024 Polska odnotowała najszybszy w Unii Europejskiej wzrost udziału osób w wieku 65+ w populacji.
• Z danych GUS wynika, że w 2014 r. osoby w wieku 65+ stanowiły 15,3 proc. ludności Polski, a w 2024 r. już 20,6 proc.
• Wzrost liczby osób starszych w Polsce odzwierciedla m.in. wydłużanie się życia Polaków, ale także niski poziom dzietności.

Dynamiczny wzrost liczby osób starszych w Polsce

Według danych Eurostatu, w latach 2014–2024 Polska odnotowała najszybszy w Unii Europejskiej wzrost udziału osób w wieku 65+ w populacji. W ciągu zaledwie dziesięciu lat odsetek ten wzrósł o 5,6 punktu procentowego, podczas gdy w Słowacji o 4,9 pkt proc., a w Chorwacji o 4,5 pkt proc. Najmniejsze zmiany zaobserwowano w krajach takich jak Malta (0,8 pkt proc.), Luksemburg (0,9 pkt proc.) i Szwecja (1,2 pkt proc.).

Z danych GUS wynika, że w 2014 r. osoby w wieku 65+ stanowiły 15,3 proc. ludności Polski, a w 2024 r. już 20,6 proc. Prognozy na przyszłość są jeszcze bardziej wymowne – w 2060 r. niemal co trzeci Polak (32,6 proc.) będzie miał ponad 65 lat. Dla porównania, w 2024 r. najwyższy odsetek osób starszych w Europie odnotowano we Włoszech (24,3 proc.) i Portugalii (24,1 proc.), a najniższy w Luksemburgu (15 proc.) i Irlandii (15,5 proc.).

Starzenie się populacji a długość życia Polaków

Wzrost liczby osób starszych w Polsce odzwierciedla m.in. wydłużanie się życia Polaków, ale także niski poziom dzietności i odpływ osób w wieku produkcyjnym za granicę. W analizach Polskiego Instytutu Ekonomicznego (PIE) podkreśla się, że proces starzenia się społeczeństwa powinien być postrzegany nie tylko jako wyzwanie, ale również jako szansa – pod warunkiem pełniejszego wykorzystania potencjału seniorów na rynku pracy.

Zobacz także: Stulatkowie w Polsce są coraz liczniejsi. Wkrótce możemy stanąć obok najdłużej żyjących nacji na świecie

Eksperci PIE wskazują, że seniorzy dysponują cennym doświadczeniem zawodowym i społecznym, które może przyczynić się do dalszego rozwoju gospodarki. Jednak, jak wynika z badań instytutu z 2021 roku, na polskim rynku pracy nadal występuje dyskryminacja ze względu na wiek. To zjawisko ogranicza aktywność zawodową osób starszych, pogłębia wykluczenie i obniża jakość ich życia.

Wyzwania społeczne i gospodarcze wynikające ze starzenia się społeczeństwa

Polski Instytut Ekonomiczny wielokrotnie zwracał uwagę na wykluczenie transportowe, zdrowotne i cyfrowe seniorów, które utrudnia im aktywne uczestnictwo w życiu społecznym. W swoich raportach PIE analizuje także przedsiębiorczość osób 50+ oraz rolę polityki społecznej w aktywizacji starszych grup wiekowych.

Zobacz także: Zimowe opony obowiązkowe od listopada? Rząd zaostrza przepisy

Jednocześnie badacze instytutu podkreślają, że problem starzenia się populacji musi być rozpatrywany kompleksowo – równolegle z działaniami na rzecz zwiększenia dzietności oraz integracji imigrantów. Należy wobec tego zwrócić uwagę m.in. na sytuację rodziców na rynku pracy, zjawisko dyskryminacji matek wracających po urlopie macierzyńskim oraz trudności, z jakimi mierzą się uchodźcy z Ukrainy. Te czynniki mają bezpośredni wpływ na przyszłą strukturę demograficzną kraju, a tym samym – na długość życia Polaków i stabilność systemów społecznych.

Długość życia Polaków generuje zapotrzebowanie na opiekę długoterminową

Konsekwencją rosnącego udziału osób starszych w społeczeństwie jest zwiększone zapotrzebowanie na opiekę długoterminową. Analiza OECD wyróżnia cztery modele takich systemów:

1. Powszechne i zdecentralizowane – finansowane głównie z budżetu państwa, oferujące wysoki standard usług.
2. Scentralizowane z dużym udziałem sektora prywatnego, w których rzadziej stosuje się kryteria dochodowe.
3. Zdecentralizowane, oparte na kryteriach dochodowych, gdzie główny ciężar opieki spoczywa na rodzinie.
4. Systemy o ograniczonym wsparciu publicznym, z niskimi standardami usług i dominującą rolą rodziny.

Polska – jak podkreśla PIE, powołując się na klasyfikację OECD – należy do ostatniej grupy. Oznacza to, że opieka nad seniorami w dużej mierze spoczywa na rodzinach, a publiczny system wsparcia jest wciąż niewystarczająco rozwinięty. W obliczu dynamicznego starzenia się populacji i wydłużania się życia Polaków konieczne jest więc stworzenie spójnego, systemowego modelu opieki długoterminowej, wzorowanego na rozwiązaniach funkcjonujących w krajach o bardziej rozwiniętych strukturach społecznych.

Zarówno dane Eurostatu, jak i analizy Polskiego Instytutu Ekonomicznego jasno pokazują, że Polska wchodzi w okres głębokich przemian demograficznych. Wydłużająca się długość życia Polaków jest pozytywnym zjawiskiem, jednak wymaga dostosowania systemów społecznych, gospodarczych i opiekuńczych do nowej rzeczywistości.

Kluczowe będzie nie tylko zapewnienie seniorom bezpieczeństwa i wsparcia, ale również stworzenie warunków, które pozwolą im jak najdłużej pozostać aktywnymi uczestnikami życia społecznego i zawodowego. To od mądrych decyzji podejmowanych dziś zależeć będzie, czy wydłużanie się życia Polaków stanie się źródłem rozwoju – czy też wyzwaniem, z którym przyjdzie nam się dopiero zmierzyć.