Według Polaków założenie firmy w Polsce jest banalnie proste. Jednak jak wskazują dane, znacznie mniej z nas decyduje się na rzeczywiste otworzenie własnego przedsiębiorstwa. Badania wskazują na problem w edukacji i kompetencjach potencjalnych właścicieli.
- 83% Polaków uważa, że założenie firmy w Polsce jest proste. To najwyższy wynik w całej Europie. Średnia UE: 48%.
- Tylko 3,1% Polaków planuje otworzyć firmę w ciągu trzech lat, czyli pięć razy mniej niż średnia europejska (15%).
- Polska zajęła 21. miejsce na 25 krajów w Krajowym Wskaźniku Uwarunkowań Przedsiębiorczości (NECI) z wynikiem 4 punktów na 10.
- Najlepiej oceniony obszar to „otwartość rynku” na poziomie 6,6 punktów, co oznacza stosunkowo łatwy start działalności i niewielkie bariery regulacyjne.
- Najgorzej wypadła edukacja przedsiębiorcza: 1,7 punktów w szkołach i 2,6 punktów w edukacji pozaszkolnej. Jest to jeden z najniższych wyników w Europie.
- Polska przedsiębiorczość ma charakter spontaniczny, nie strategiczny. Wiele firm powstaje z konieczności, nie z ambicji innowacyjnych.
Polacy twierdzą, że otworzenie firmy jest bardzo łatwe
Według raportu GEM Polska 2025, aż 83% Polaków w 2024 roku uważało, że założenie własnej firmy jest w naszym państwie proste. Stanowi to najwyższy wynik w Europie. Średnia dla państw europejskich wyniosła zaledwie 48%, a więc różnica sięgała aż 35 p.p. Na drugim miejscu uplasowała się Szwecja, gdzie w taki sposób odpowiedziało 78%, podczas gdy najniższy poziom przedsiębiorczej pewności odnotowano w krajach południa. We Włoszech twierdzi tak zaledwie 22% ankietowanych, w Hiszpanii 27%, a w Grecji 30%.
Jednak mimo tych deklaracji dane pokazują nieco inny obraz. Zaledwie 3,1% Polaków w przedziale 18-64 lat, którzy nie prowadzą działalności gospodarczej, deklaruje zamiar jej rozpoczęcia w ciągu trzech lat. To wynik blisko pięciokrotnie niższy niż średnia europejska na poziomie 15%. Z jednej strony Polacy uważają, że w naszym państwie bardzo łatwo otworzyć firmę, jednak nie tak wielu jest chętnych do otwierania własnej działalności gospodarczej.
Zobacz także: Średnia w dół, mediana w górę. Płaszczymy wynagrodzenia
Z raportu wynika, że mimo wysokiego poczucia łatwości w zakładaniu działalności, systemowe warunki dla przedsiębiorczości w Polsce oceniane są przeciętnie. W Krajowym Wskaźniku Uwarunkowań Przedsiębiorczości (NECI) Polska uzyskała 4 punkty na 10, co dało jej dopiero 21. miejsce na 25 badanych państw Europy. Dla porównania, Litwa, będąca liderem rankingu, uzyskała 6,4 punktów natomiast państwa poniżej naszego wyniku to: Chorwacja 3,9, Słowacja 3,7 czy Bośnia i Hercegowina 3,4.
Wynik 4 punktów oznacza nieznaczne pogorszenie w stosunku do 2023 roku, gdzie osiągnęliśmy wynik na poziomie 4,2. Z kolei wciąż radzimy sobie lepiej niż w kryzysowym 2022 roku, gdzie nasz wynik wynosił 3,8 punktów. Eksperci PARP wskazują, że otoczenie instytucjonalne i kulturowe dla przedsiębiorczości w Polsce pozostaje stabilne, lecz mało dynamiczne. Dobrze oceniane są aspekty proceduralne, takie jak prostota rejestracji firmy, natomiast znacznie gorzej wypadamy w obszarach wymagających długofalowego wsparcia.
Największy problem jest edukacja i współpraca nauki z biznesem
Chodzi o edukację, innowację i współpracę nauki z biznesem. W celu poprawy ostatnich parametrów w 2019 roku Sieć Badawcza Łukasiewicz grupująca 22 instytuty badawczo-wdrożeniowe i czynnie działająca w sprawie współpracy nauki z biznesem. Przykładem jest Centrum Nowej Mobilności, które ma pomóc w transformacji gospodarczej Śląska. Więcej na ten temat: Po węglu Śląsk potrzebuje impulsu. Na horyzoncie Centrum Nowej Mobilności.
Zobacz także: Pokój w Gazie wskrzeszy Kanał Sueski? Co teraz zrobią Huti?
Analiza poszczególnych kategorii pokazuje, że Polska najlepiej radzi sobie w obszarze „otwartości rynku”, gdzie uzyskała 6,6 punktów, co jest wynikiem powyżej średniej europejskiej. Oznacza to, że w ocenie ekspertów wejście na rynek jest stosunkowo łatwe, a bariery regulacyjne czy finansowe nie stanowią kluczowego ograniczenia. Jednocześnie Polska wypada bardzo słabo w obszarze edukacji przedsiębiorczej, uzyskując zaledwie 1,7 punktów w szkołach i 2,6 punktów w edukacji pozaszkolnej. To jeden z najniższych wyników w Europie.
Niski poziom edukacji w zakresie przedsiębiorczości przekłada się na brak praktycznych umiejętności prowadzenia firmy, a także słabszą zdolność młodych ludzi do przekształcania pomysłów w realne przedsięwzięcia. Na tej podstawie możemy wnioskować, że to nie regulacje, podatki, niestabilność rynku, czy prawo jest głównym powodem upadłości firm lub braku ich rozwoju, a niskie kompetencje potencjalnych przedsiębiorców, które blokują możliwość wzrostu i ekspansji. Może to tłumaczyć obraz środowiska przedsiębiorstw w Polsce, który przedstawiamy w: Stawianie na mikroprzedsiębiorstwa to patologia, a rząd chce żeby było ich więcej [RAPORT OG].
Polityka rządu wobec przedsiębiorców również jest krytykowana
Równie nisko oceniono politykę rządu wobec przedsiębiorczości na poziomie zaledwie 3,5 punktów oraz programy wsparcia dla biznesu na poziomie 3,8 punktów, chociaż w tym drugim obszarze odnotowano pewną poprawę. W kategorii badań i rozwoju Polska uzyskała 3,5 punktów, co wskazuje na ograniczone wykorzystanie wyników badań naukowych w gospodarce oraz słabą współpracę uczelni z sektorem prywatnym.
Zobacz także: Ubezpieczenia społeczne opanowane przez cudzoziemców. Coraz ich więcej
Eksperci zwracają uwagę, że mimo poprawy w zakresie infrastruktury i cyfryzacji administracji, Polska nadal potrzebuje strategicznego podejścia do rozwoju przedsiębiorczości, obejmującego wzmacnianie kompetencji, innowacyjności i społecznej akceptacji dla podejmowania ryzyka biznesowego. W porównaniu z państwami regionu, Litwa, Estonia i Irlandia wyróżniają się jako liderzy tworzenia sprzyjającego otoczenia dla startupów i małych firm. Ich przewaga wynika z większej efektywności systemów wsparcia publicznego, łatwiejszego dostępu do finansowania, a także wyższej kultury przedsiębiorczości w społeczeństwie.
Z kolei w Polsce wciąż dominuje model samozatrudnienia z konieczności. Wielu Polaków zakłada działalność gospodarczą nie po to, by rozwijać innowacyjny biznes, lecz by utrzymać elastyczne zatrudnienie lub uniknąć wysokich kosztów pracy w ramach umowy o pracę. Dane z raportu GEM Polska 2025 ukazują kraj o dużym potencjale przedsiębiorczym, ale zderzający się z ograniczeniami systemowymi i kulturowymi. Polska wciąż znajduje się w dolnej części europejskiego rankingu jakości otoczenia dla biznesu, a nasza przedsiębiorczość ma charakter bardziej spontaniczny niż strategiczny.
