Kryzys budżetowy w USA to kolejne poważne straty gospodarcze

Obecna rywalizacja między Republikanami i Demokratami doprowadziła do paraliżu państwa i miliardowych strat dla całej gospodarki USA. Eksperci wskazują, że taka sytuacja może stać się normą.

• Setki tysięcy urzędników na przymusowych urlopach, wiele instytucji wstrzymało działanie. To już 22. zamknięcie rządu w historii. Najdłuższe trwało 35 dni.
• Według Białego Domu to około 15 mld USD kosztu na każdy tydzień paraliżu. Zamrożone zostały zakupy publiczne, przetargi i granty uderzają w firmy od biurowych po infrastrukturę i B+R.
• Oznacza to także krótkoterminowy spadek konsumpcji i inwestycji, większa niepewność fiskalna. Możliwy ubytek wzrostu w IV kw. o 0,2-0,3 p.p. PKB.

Kryzys budżetowy w USA oznacza paraliż państwa

Stany Zjednoczone po raz kolejny stanęły przed paraliżem administracyjnym. 1 października w pierwszym dniu nowego roku budżetowego 2026, nastąpiło oficjalne zamknięcie rządu federalnego USA. Powodem był brak porozumienia w Kongresie w sprawie przyjęcia tymczasowej ustawy budżetowej, przygotowanej przez Republikanów, która miała zapewnić finansowanie administracji do 21 listopada. W rezultacie setki tysięcy urzędników zostały wysłane na przymusowe urlopy, a wiele instytucji rządowych zawiesiło swoje działanie.

Zobacz także: Chcemy być innowacyjni? Musimy zwiększyć katastrofalnie niskie wydatki na ucznia

Obecny impas to już 22. przypadek częściowego zamknięcia rządu w historii USA. Zjawisko, które jeszcze kilkanaście lat temu uchodziło za rzadkie i wyjątkowe, stało się dziś elementem cyklicznej walki politycznej między Republikanami a Demokratami. Najdłuższy paraliż miał miejsce na przełomie 2018 i 2019 roku, gdy za prezydentury Donalda Trumpa shutdown trwał aż 35 dni, kosztując gospodarkę dziesiątki miliardów dolarów. Według najnowszych szacunków Białego Domu, tygodniowy koszt obecnego zamknięcia rządu federalnego wynosi około 15 miliardów dolarów.

Ekonomiści wskazują na straty dla całej gospodarki

Chociaż część strat zostanie odrobiona po przywróceniu normalnego finansowania administracji, skutki gospodarcze nie są łatwe do zniwelowania. W okresie przerwy w finansowaniu setki tysięcy pracowników administracji federalnej przebywają na przymusowych urlopach, a pozostali pracują bez wynagrodzenia. Wstrzymane zostają zakupy rządowe, przetargi, kontrakty i granty, co bezpośrednio uderza w firmy współpracujące z administracją publiczną. Od dostawców sprzętu biurowego, po wykonawców dużych projektów infrastrukturalnych, a także firm otrzymujących pieniądze na badania i innowacje.

Zobacz także: Po węglu Śląsk potrzebuje impulsu. Na horyzoncie Centrum Nowej Mobilności

Te efekty szybko przenoszą się na resztę gospodarki. Spada konsumpcja, inwestycje prywatne są odkładane w czasie, a niepewność fiskalna osłabia krótkookresowy popyt wewnętrzny. Analitycy zwracają uwagę, że długotrwały paraliż administracyjny może zmniejszyć wzrost gospodarczy w IV kwartale nawet o 0,2-0,3 p.p. PKB, co w przypadku największej gospodarki świata oznacza miliardy dolarów strat. Shutdown ma również wymiar informacyjny. Z powodu braku finansowania wstrzymano publikację wielu kluczowych wskaźników makroekonomicznych, w tym danych o bilansie handlowym, inflacji i rynku pracy.

W efekcie inwestorzy, przedsiębiorcy oraz Rezerwa Federalna działają w warunkach ograniczonej przejrzystości. Brakuje im bieżących danych, które stanowią podstawę decyzji o polityce pieniężnej i inwestycjach. Ten statystyczny blackout utrudnia ocenę kondycji gospodarki i zwiększa ryzyko błędnych decyzji politycznych lub rynkowych. Takie trudności odbijają się na codziennym życiu ludzi i ich aktywnościach gospodarczych.

Wyłączenie administracji może stać się normą systemu USA

Mimo to, reakcja rynków finansowych pozostaje zaskakująco spokojna. Główne indeksy giełdowe,  w tym S&P 500 i Nasdaq Composite, utrzymują trend wzrostowy, a rentowności amerykańskich obligacji skarbowych wzrosły jedynie nieznacznie. To oznacza, że inwestorzy traktują kryzys budżetowy jako przejściowe napięcie polityczne, a nie systemowe zagrożenie dla stabilności finansowej USA. Zapewne w dużej części z przyzwyczajenia.

Zobacz także: W Polsce rekordowa liczba kobiet nie pracuje, nie uczy się i nie zajmuje domem

Ekonomiści podkreślają jednak, że każdy kolejny shutdown eroduje zaufanie do zdolności amerykańskiego państwa do sprawnego zarządzania finansami publicznymi. W ocenie agencji ratingowych takich jak Moody czy Fitch, powtarzające się konflikty budżetowe i groźba niewypłacalności rządu w wyniku blokad politycznych stanowią realne ryzyko dla pozycji dolara jako globalnej waluty rezerwowej. Chociaż jest to pewne wyolbrzymienie: Waluta BRICS nie ma sensu. Zrobiliśmy coś, o czym zapomnieli jej zwolennicy. Pomyśleliśmy.

Shutdown trwa dopiero od względnie krótkiego czasu, jego symboliczny wymiar jest jasny. Pokazuje narastającą niestabilność instytucjonalną w państwie, który przez dekady był wzorem dla innych demokracji. Z makroekonomicznego punktu widzenia Stany Zjednoczone pozostają gospodarką odporną, jednak coraz częściej muszą radzić sobie z kosztami własnej polaryzacji politycznej. Jeżeli Kongres nie osiągnie porozumienia w najbliższych tygodniach, skutki fiskalne i społeczne mogą się pogłębiać, a kolejne kryzysy budżetowe staną się nie epizodem, lecz trwałą cechą amerykańskiego systemu politycznego.