Polska jest jednym z najlepiej wykształconych społeczeństw wśród państw OECD, mimo że wydajemy na studenta stosunkowo mało. Dane jasne wskazują, że studia w naszym państwie bardziej opłacają się mężczyznom niż kobietom.
- Polska zajmuje 2. miejsce w OECD, 31% osób w wieku 25-34 lata ma tytuł magistra lub równoważny. Średnia OECD to 16%, a UE 21%.
- Aż 79% osób z rodzicami po studiach również kończy studia, wobec 11% wśród dzieci rodziców bez średniego.
- Odsetek zagranicznych studentów w Polsce wzrósł z 3,6% do 6,6% w latach 2013-2023.
- Polska wydaje na edukację wyższą 12 558 USD na studenta (średnia OECD to 15 102 USD).
- Zarobki osób z dyplomem są w Polsce o 54% wyższe niż bez niego, w grupie 25-34 lata premia wynosi 37%.
- Kobiety z dyplomem w Polsce zarabiają średnio 72% pensji mężczyzn. Jest to jedna z największych luk płacowych w OECD.
Polska posiada jedno z najlepiej wykształconych społeczeństw w OECD
Coraz częściej możemy usłyszeć tezę, że wyższe wykształcenie w Polsce nie jest już do niczego potrzebne i dobre pieniądze można zarabiać bez studiów. Jest to po części prawda, jednak nie do końca jest tak, że studia są tylko nic nieznaczącym papierkiem. Przynajmniej dla Polaków, dla Polek może być z tym różnie. Według raportu OECD Education at a Glance 2025, Polska nadal jest jedną z wiodących gospodarek pod względem poziomu wykształcenia młodych ludzi. 31 % osób w wieku 25-34 lat posiada dyplom magisterski lub równoważny tryb studiów (dane za 2024 roku), co stawia nas na 2. miejscu wśród państw OECD. Wyżej jest tylko Luksemburg. Ten odsetek jest niemal dwukrotnie wyższy niż średnia OECD (16 %). Jest to duży sukces naszego państwa.
Zobacz także: Unia Europejska stawia na europocentrym i protekcjonizm
Trzeba jednak zaznaczyć, że raport pokazuje, iż sam wysoki poziom wykształcenia nie oznacza całkowitego sukcesu. Wciąż pozostają znaczące nierówności i wyzwania systemowe. Po pierwsze dzieci, których rodzice ukończyli studia, mają bardzo dużą szansę, by one same osiągnęły kwalifikacje wyższe. W Polsce aż 79% młodych dorosłych z przynajmniej jednym rodzicem z wykształceniem wyższym ma również wykształcenie wyższe. Dla porównania osoby, których rodzice nie ukończyli nawet szkoły ponadpodstawowej, mają tylko 11% szans. To różnica pokoleniowa (terytorialna i społeczna) o 68 p.p. i jest ona jedną z największych wśród państw OECD.
W Polsce bardziej opłaca się mieć studia niż ich nie mieć
Po drugie wskazuje na bezrobocie wśród osób z różnym poziomem wykształcenia. Dla młodych Polaków w przedziale 25-34 lat, osoby bez ukończonej szkoły ponadpodstawowej posiadają stopę bezrobocia na poziomie około 8,9%, ci z ukończoną szkołą ponadpodstawową 4,3%, a osoby z dyplomem wyższym tylko 2,1%. To pokazuje bardzo dużą premię rynku pracy za ukończenie edukacji wyższej w kontekście zatrudnienia. Warto też zwrócić uwagę na efektywność ukończenia studiów licencjackich. W Polsce spośród osób, które rozpoczynają licencjat, 53% kończy studia w teoretycznym czasie trwania programu, 62% w ciągu roku po czasie teoretycznym, a 69% w ciągu trzech lat po czasie teoretycznym. To lepiej niż średnia OECD, która przedstawia się odpowiednio: 43%, 59% i 70% w tych kategoriach.
Zobacz także: DHL Express otwiera nowy hub w Barcelonie. Planują dwie dekady wzrostów
Raport przedstawia także, że mobilność międzynarodową studentów i studentek w Polsce rośnie. Udział studentów zagranicznych lub obcokrajowców studiujących na uczelniach w Polsce wzrósł z około 3,6% do 6,6% w latach 2013-2023. To oznacza, że Polska staje się coraz bardziej atrakcyjna jako miejsce studiów. Ma znaczenie dla reputacji uczelni, ale też dla obciążeń finansowych i organizacyjnych. W tym kontekście warto wspomnieć o wydatkach na edukację. W Polsce wydatki na jednego ucznia/studenta na poziomie podstawowym, średnim i post-secondary są stosunkowo niskie. Polska wydaje 8,927 USD per student na poziomie od podstawowego do przed wyższym. Średnia OECD jest wyższa. W edukacji wyższej, wydatki centralne na studenta, wliczając koszty badań, wynoszą 12,558 USD, w porównaniu do średniej OECD około 15,102 USD.
Studia w Polsce bardziej opłacają się mężczyznom niż kobietom
Warto też spojrzeć na zarobki osób z wyższym wykształceniem. W Polsce są o około 54% wyższe niż pracowników bez wyższego wykształcenia, biorąc pod uwagę tylko pracowników pełnoetatowych. Dotyczy to osób w wieku produkcyjnym starszych niż 25 lat. Natomiast jeśli zawęzimy ten obraz tylko do młodszych osób, czyli w przedziale 25-34 lata, to premia finansowa za wykształcenie spada do 37%. Te wielkości są zaledwie minimalnie wyższe niż średnie dla państw UE i OECD. Jak podaje specjalista Polskiego Instytutu Ekonomicznego Łukasz Baszczak:
Podejmowanie studiów jest w Polsce stosunkowo mniej opłacalne dla kobiet niż w innych państwach. W Polsce średnio kobieta z wyższym wykształceniem ma pensję w wielkości 72 proc. pensji mężczyzny z takim samym wykształceniem. Ta płciowa luka płacowa jest jedną z większych wśród analizowanych państw OECD i jest o 5 pkt. proc. większa niż średnia dla państw UE (77 proc.)
Zobacz także: Wiemy kto radzi sobie najlepiej po pandemii. Polska na podium
Polska przeznacza na całość edukacji (od poziomu wczesnego, przez podstawowy, po wyższy) około 4,1% PKB, co jest poniżej średniej OECD na poziomie 4,7 %. Jednocześnie, odsetek wydatków publicznych budżetu, który idzie na edukację, maleje z 10,1 % do około 8,3 %. To sygnał, że chociaż edukacja dalej jest ważna, w strukturze wydatków publicznych konkurencja z innymi priorytetami staje się silniejsza. Zwłaszcza w kontekście wydatków na zbrojenia. W Polsce liczba godzin obowiązkowych zajęć w edukacji podstawowej i średniej jest niższa niż średnia OECD. Jest to 564 godzin w edukacji podstawowej i 762 godzin w średniej. Tymczasem średnia OECD to odpowiednio 804 i 909 godzin. To oznacza, że polskie dzieci mają mniej godzin szkolnych niż rówieśnicy w wielu krajach OECD.
Również odsetek wakatów i nie w pełni wykwalifikowanych nauczycieli jest relatywnie niski. W Polsce tylko 1% stanowisk dydaktycznych pozostaje nieobsadzonych, a 0,4% nauczycieli to osoby, które nie posiadają pełnego kwalifikacji. W Polsce realne wynagrodzenia nauczycieli podstawówki wzrosły bardzo mocno od roku 2015 o 32,8%, co jest wynikiem znacznie przewyższającym przeciętną OECD. Wyższy wzrost wynagrodzeń nauczycieli oznacza, że Polska stara się nadrobić zaległości w sektorze edukacji i podnieść atrakcyjność zawodu nauczyciela.
