Strefy wolne od LGBT w Polsce wypchnęły mieszkańców z własnych powiatów [BADANIE]

Badanie dwóch ekonomistów pokazuje, że tzw. strefy wolne od ideologii LGBT zniechęciły do siebie własnych mieszkańców. Przyjęcie uchwały anty-LGBT sprawiało, że mieszkańcy częściej szukali pracy poza ojczystym powiatem, co w konsekwencji prowadziło do spadku liczby ludności w tych samorządach.

• Badacze przeanalizowali 67 milionów kliknięć ofert pracy i doszli do wniosku, że po wprowadzeniu strefy wolnej od ideologii LGBT mieszkańcy częściej szukali zatrudnienia poza swoim powiatem.
• Wzrost zainteresowania pracą poza tymi samorządami był znaczący i odbywał się kosztem lokalnych ofert, co wskazuje na realną zmianę preferencji migracyjnych.
• Dane ze spisów powszechnych wskazują, że deklaracje anty-LGBT przełożyły się także na faktyczne migracje, szczególnie młodych kobiet.

Strefy wolne od ideologii LGBT: Czym są? Dlaczego powstały?

Po tym, jak w 2019 roku prezydent Warszawy Rafał Trzaskowski podpisał deklarację na rzecz poszanowania praw osób LGBTQ, wielu samorządowców w Polsce rozpoczęło kontrofensywę. W niektórych gminach, powiatach, a nawet województwach zaczęto przyjmować uchwały deklarujące, że teren danego samorządu jest wolny od ideologii LGBT. W mediach miejscowości te zaczęto skrótowo określać mianem stref wolnych od ideologii LGBT i takiego określenia będziemy używać także w dalszej części tekstu. Łącznie w 2019 roku w Polsce powstało ich około stu. 

Zobacz także: Susza w Ameryce Środkowej ma związek z migracją do USA [BADANIE]

Same uchwały miały przede wszystkim charakter symboliczny. Nie wywierały – i zgodnie z prawem nie mogły wywierać – bezpośredniego wpływu na prawa osób LGBT. Stanowiły raczej głośny wyraz określonych norm społecznych, światopoglądu polityków czy znaczącej części lokalnej wspólnoty. W swojej pracy zatytułowanej „Exclusionary Government Rhetoric and Migration Intentions” („Retoryka rządu sprzyjająca wykluczeniu a zamiary migracyjne”) badacze Paweł Adrjan i Jan Gromadzki postanowili sprawdzić, jak wprowadzenie takich uchwał wpłynęło na intencje migracyjne oraz rzeczywiste decyzje o wyjeździe mieszkańców danych samorządów.

Kliknięcia ofert pracy oraz intencje migracyjna

Aby odpowiedzieć na te pytania, badacze zastosowali następującą metodę empiryczną. Ponieważ wokół niej pojawiły się pewne nieporozumienia na serwisie X (link do nitki Jana Gromadzkiego o uzyskanych wynikach), poświęcę tej kwestii nieco więcej miejsca niż zazwyczaj. W celu oceny zmian w preferencjach dotyczących migracji badacze wykorzystali dane z największej na świecie platformy do poszukiwania pracy, Indeed. Zebrali informacje o ponad 67 milionach kliknięć w oferty pracy w Polsce w latach 2016–2021. Co warto zaznaczyć, każda oferta pracy, o ile nie była ona ofertą pracy w całości zdalną (0,2 procent wszystkich ogłoszeń dostępnych na tej platformie), zawierała bardzo dobrze widoczną już przed kliknięciem informację odnośnie miejsca jej wykonywania.

Zobacz także: Płaca minimalna i umowy cywilnoprawne. Jak PiS bezkosztowo podniósł poparcie [BADANIE]

Mimo że na pierwszy rzut oka interpretowanie kliknięcia oferty pracy znajdującą się w innym powiecie czy kraju jako przejawu zamiaru emigracji może wydawać się nieuprawnione, takie podejście ma solidne podstawy. Przykładowo, z badania Mariano Mamertiniego i Tary Sinclair wynika, że dane dotyczące poszukiwania pracy są bardzo silnie i dodatnio skorelowane z danymi OECD na temat emigracji. Ponadto z ustaleń badaczy wynika, że czynniki determinujące decyzję o migracji oraz o poszukiwaniu zatrudnienia poza miejscem zamieszkania są do siebie bardzo podobne. Z tego powodu w wielu badaniach, w sytuacji braku dokładniejszych danych pochodzących na przykład z ankiet na temat intencji migracyjnych mieszkańców danego regionu, wykorzystuje się właśnie informacje o kliknięciach w oferty pracy.

Jak można i jak nie można podważyć ustaleń badaczy

Następnie, aby ustalić, jak uchwały o strefach wolnych od ideologii LGBT wpłynęły na intencje migracyjne mieszkańców, badacze zastosowali metodę różnicy w różnicach (ang. difference-in-differences). Analizę przeprowadzono na poziomie powiatów, ponieważ uznano je za sensowne przybliżenie lokalnych rynków pracy. Ekonomiści porównali różnicę w liczbie kliknięć w oferty pracy na tysiąc mieszkańców między samorządami, które przyjęły uchwały anty-LGBT, a sąsiadującymi jednostkami, które tego nie zrobiły, przed i po 2019 roku. W analizie uwzględniono stałe cechy charakterystyczne dla poszczególnych samorządów oraz danych lat. Przy założeniu, że gdyby nie wprowadzenie w 2019 roku uchwał ustanawiających strefy wolne od ideologii LGBT, wielkość różnicy na analizowanym polu między tymi grupami powiatów nie uległaby zmianie, potencjalną zmianę jej wielkości po 2019 roku można interpretować jako efekt tych uchwał.

Zobacz także: Polacy wyjeżdżali, a pensje rosły – emigracja w Polsce i jej ekonomiczne skutki

W tym miejscu warto się na chwilę zatrzymać i doprecyzować kilka kwestii. Oczywiście powiaty, które przyjęły uchwały o strefach wolnych od ideologii LGBT, różnią się pod pewnymi względami od sąsiadujących jednostek, które tego nie zrobiły. Gdyby samorządy obok powiatów, w których wprowadzono uchwały anty-LGBT, były dokładnie takie same, to w nich również wprowadzono by takie uchwały. Jednak z punktu widzenia zastosowanej przez badaczy metody istnienie takich stałych różnic nie wpływa w żaden sposób na uzyskane wyniki.

Metoda różnicy w różnicach polega na analizie zmian w różnicy liczby kliknięć w oferty pracy na 1000 mieszkańców między samorządami przed i po 2019 roku. Zaobserwowanego wzrostu tej luki nie da się wyjaśnić czynnikami takimi jak np. niższy poziom rozwoju gospodarczego w gminach, które przyjęły uchwały. Czynniki te oddziaływały na oba typy samorządów w podobnym stopniu zarówno przed, jak i po wprowadzeniu uchwał anty-LGBT, dlatego nie mogą one wytłumaczyć zwiększenia różnicy po 2019 roku. Warunkiem koniecznym do podważenia wyników pracy autorów jest znalezienie innej zmiany po 2019 roku, które mogłaby wygenerować takie same rezultaty.

Strefy wolne od ideologii LGBT zachęciły mieszkańców do rozważenia wyjazdu

Okazało się, że strefy wolne od ideologii LGBT skutecznie zniechęciły do siebie własnych mieszkańców. Liczba kliknięć w ogłoszenia o pracę poza granicami samorządów, które przyjęły takie uchwały, wzrosła o 12 proc., natomiast liczba kliknięć w oferty pracy za granicą zwiększyła się o 15 proc. W ujęciu bezwzględnym silniejszy okazał się jednak ten pierwszy efekt. Liczba kliknięć w krajowe ogłoszenia wzrosła średnio o 41,5 na 1000 mieszkańców, podczas gdy w przypadku ofert zagranicznych wzrost wyniósł jedynie 3,13. Co istotne, wzrost zainteresowania ofertami spoza stref wolnych od ideologii LGBT odbył się kosztem kliknięć w ogłoszenia lokalne, o czym świadczy m.in. brak zmiany liczby kliknięć na użytkownika w obrębie tych samorządów.

Zobacz także: Emigracja Polaków w odwrocie. Niemcy przestają być Ziemią Obiecaną

Warto podkreślić, że w celu weryfikacji swoich ustaleń badacze przeprowadzili szereg dodatkowych testów i analiz. Tutaj przywołam jedynie wybrane z nich. Wspomniany wcześniej wzrost liczby kliknięć w oferty pracy spoza stref wolnych od ideologii LGBT koncentrował się przede wszystkim na powiatach, które nie przyjęły uchwał anty-LGBT. Natomiast w przypadku ofert zagranicznych największe zainteresowanie dotyczyło krajów, w których małżeństwa osób tej samej płci są legalne. Takie wyniki pozostają w pełnej zgodzie z przedstawioną wcześniej teorią. Skoro źródłem problemu jest deklaracja anty-LGBT, można oczekiwać, że mieszkańcy będą chcieli przenieść się do miejsc, gdzie obowiązują odmienne normy społeczne.

Zobacz także: Loganair zaprezentował tęczowy Samolot Dumy na Pride Month

Ponadto największe zmiany odnotowano w samorządach, w których poparcie dla prawicy było wcześniej relatywnie niższe. Ten wynik również dobrze wpisuje się w hipotezę badawczą autorów. Mieszkaniec powiatu, w którym niemal wszyscy głosują na Konfederację, najprawdopodobniej w momencie przyjęcia uchwały nie dowiedział się niczego nowego o dominujących tam poglądach i normach. Z tego powodu uchwała ta nie miała jak wpłynąć na jego preferencje dotyczące miejsca zamieszkania. 

Strefy wolne od ideologii LGBT? Bardziej strefy wolne od młodych kobiet

Ponadto z szacunków badaczy opartych o dane pochodzące ze spisów powszechnych z 2011 oraz 2021 roku wynika, że intencje przerodziły się w faktyczne ruchy migracyjne. W strefach wolnych od LGBT ubyło ok. 1,1 proc. kobiet w wieku 17-27 lat na skutek wdrożenia deklaracji anty-LGBT. Przy czym jak tłumaczą badacze:

Silniejsza reakcja kobiet może wynikać z postrzegania norm anty-LGBTQ jako powiązanych z tradycyjnymi rolami płciowymi oraz z faktu, że młode kobiety mają znacznie bardziej postępowe poglądy społeczne niż mężczyźni (Langsæther & Knutsen, 2025).