Sztuczna inteligencja? Polski biznes mówi stanowcze nie!

Polski Instytut Ekonomiczny (PIE) przeprowadził badanie dotyczące wykorzystanie sztucznej inteligencji w biznesie. Wynika z niego, że AI w polskich firmach cieszy się bardzo niską popularnością. Co więcej, w przypadku przedsiębiorstw, które korzystają z narzędzi opartych o sztuczną inteligencję, do ich wdrożenia doszło spontanicznie i oddolnie albo pod presją konkurencji. 

• AI w polskich firmach wciąż pozostaje niszową technologią. Jedynie ok. 6 proc. przedsiębiorstw deklaruje jej wykorzystywanie. 
• Polska wypada słabo w porównaniu z resztą Europy. W wielu zachodnich krajach ponad 20 proc. firm korzysta z AI. Gorzej od nas w UE prezentuje się jedynie Rumunia. 
• Wdrażanie AI w Polsce ma często charakter oddolny. Inicjatywa wychodzi od pracowników lub z ciekawości menedżerów, a nie ze strategicznych planów firm.
• Firmy korzystające z AI osiągają dobre rezultaty, przewidując poprawę swoich wyników finansowych. Mimo tego większość przedsiębiorstw wciąż się opiera zmianom.

AI w polskich firmach to rzadkość

Dane jasno wskazują na to, że AI nie budzi zainteresowania wśród polskich firm. Z danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że w 2024 roku jedynie 5,9 proc. przedsiębiorstw, które zatrudniały co najmniej 10 pracowników, w naszych kraju korzystało z tej technologii. Z badania PIE z 2024 roku, w którym poddane analizie zostały również mikroprzedsiębiorstwa, jedynie 6,6 proc. polskich firm zadeklarowało stosowanie sztucznej inteligencji. Najbardziej optymistyczne wnioski płyną z opracowania autorstwa Ministerstwa Rozwoju i Technologii (MRiT). 

Zobacz także: Sztuczna inteligencja zmienia rynek pracy – spadają wynagrodzenia oraz zatrudnienie [BADANIE]

Z niego wynika, że odsetek takich firm w Polsce wynosi aż 16 proc.! Jednakże po pierwsze, analiza ta nie obejmowała dużych przedsiębiorstw. Po drugie, sposób przeprowadzenia badania budzi pewne wątpliwości. Otóż w przeciwieństwie do np. analizy GUS, Ministerstwo nie przedstawiło ankietowanym przedsiębiorcom definicji sztucznej inteligencji. W praktyce oznacza to, że w rządowym badaniu uczestnicy mogli dać się nieco bardziej ponieść wyobraźni, zwłaszcza że pojęcia takie jak sztuczna inteligencja bywają trudne do zrozumienia. 

AI praktycznie nigdzie nie cieszy się mniejszą popularnością niż w polskich firmach

Praktycznie cała Europa na analizowanym polu wypada od nas lepiej. Na zamieszczonym poniżej wykresie zaprezentowano, odsetek firm korzystających z narzędzi opartych o sztuczną inteligencję w poszczególnych państwach UE w 2023 roku (fioletowe słupki) oraz w 2024 roku (niebieskie słupki). Jak widać w aż ośmiu państwach zachodniej i północnej Europy, odsetek ten przekracza 20 proc. Co więcej, z analizy danych wynika, że wypadamy źle nawet na tle państw regionu. Jedynie w Rumunii w 2024 roku relatywnie mniej firm zadeklarowało wykorzystanie narzędzie AI w biznesie niż w Polsce. 

Zobacz także: AI w biznesie – droga do przewagi konkurencyjnej

Ponadto raczej sytuacja ta nieprędko, jeżeli w ogóle ulegnie zmianie. Analitycy PIE, dokładniej przyjrzeli się badaniu przeprowadzonym przez MRiT. W nim pomijając problematyczne pytanie o to, czy firma korzysta ze sztucznej inteligencji, poproszono również przedsiębiorstwa, które zadeklarowały, że obecnie nie korzystają z tej technologii o to, jakie mają wobec niej plany. Zgodnie z danymi zamieszczonymi na poniższym wykresie, aż 77 proc. polskich przedsiębiorstw, które obecnie nie wykorzystuje narzędzi opartych o AI, nie zamierza zmieniać tego stanu rzeczy, jeżeli nie zostanie do tego zmuszonych. 

Polski biznes wdrażał sztuczną inteligencją, ponieważ pracownicy tego chcieli

Co więcej, jak wynika pośrednio z badania jakościowego PIE, dotychczasowy proces wdrażania AI w polskich firmach przebiegał dość chaotycznie. Po pierwsze z wywiadów przeprowadzonych z przedsiębiorcami, którzy zdecydowali się korzystać z tych technologii, wynika, że proces jej wdrożenia miał charakter spontaniczny. Mianowicie, inicjatywa nie wynikała ze strategii rozwoju firmy, wcześniej podjętych planów itd. Bardzo często miała ona miejsce oddolnie. Pracownicy sami zaczęli korzystać z dostępnych narzędzi, a następnie wyszli z inicjatywą, dzięki czemu zaczęto je wykorzystywać na poziomie całych przedsiębiorstw.

Zobacz także: Sztuczna inteligencja w logistyce i zielonym łańcuchu dostaw

Wiele o tym, jak wygląda to oddolne wdrażanie sztucznej inteligencji w polskich przedsiębiorstwach, mówią dwie wypowiedzi uczestników badania PIE. Kierownik produkcji w średnim przedsiębiorstwie operującym w lekkim przetwórstwie przemysłowym, który wziął w nim udział, stwierdził, że:

Mamy trochę młodych ludzi w pracy i po prostu oni jakby na czasie są z tym wszystkim, więc oni nam wprowadzili [sztuczną inteligencję] […] i się sprawdziło jak najbardziej.

Z kolei dyrektor produkcji w średnim przedsiębiorstwie działającego przemyśle ciężkim tak opisał proces wdrażania AI w jego firmy:

To był ruch oddolny, który postanowiliśmy uporządkować i zabezpieczyć, bo jednak ta umowa biznesowa daje nam bezpieczeństwo tych naszych zapytań.

Z drugiej strony, fakt, że proces wdrażania AI ma oddolny charakter, jest pokrzepiający, bo sugeruje, że popularność sztucznej inteligencji w Polsce jest większa, niż wynikałoby to z danych. Potencjalnie w wielu firmach w Polsce pracownicy już korzystają z różnych rozwiązań oferowanych przez sztuczną inteligencję, choć ich pracodawcy często o tym nie wiedzą albo nie zamierzają podejmować w związku z tym żadnych działań.

Zobacz także: Sztuczna inteligencja w Niemczech. SPD chce, aby służby porządkowe wykorzystywały AI

W innych przypadkach technologia została wdrożona dlatego, że pod wpływem globalnej, panującej mody osoby na wyższych szczeblach usłyszały o sztucznej inteligencji i z czystej ciekawości postanowiły sprawdzić, jak działa. Jak ujął to dyrektor ds. administracyjnych i kadrowych w średniej firmie z branży przemysłu lekkiego:

Zrobiło się to (przyp. red. sztuczna inteligencja) super modne. […] też każdy z nas był ciekawy i zaczął próbować samemu wiele rzeczy po prostu robić.

Konkurencja zmusiła firmy do innowacyjności

Z drugiej strony mamy firmy, które zostały niejako zmuszone do tego, aby wdrożyć sztuczną inteligencją. Z analizy danych MRiT wynika, że przedsiębiorstwa korzystające z AI w Polsce są nadreprezentowane w branżach włączonych w globalne łańcuchy wartości. Aż 34 proc. firm korzystających ze sztucznej inteligencji ma zagranicznych dostawców, podczas gdy dla pozostałych przedsiębiorstw odsetek ten wynosi 16 proc. Co więcej, 52 proc. i 22 proc. wykorzystujących tę technologię dostarcza dobra i usługi przede wszystkim na kolejno rynek krajowy oraz międzynarodowy. Dla porównania analogiczne odsetki w przypadku podmiotów niestosujących AI wynoszą 34 oraz 9 proc. Takie podmioty przede wszystkim zajmują się obsługiwaniem lokalnych klientów. 

Zobacz także: W czym człowiek jest lepszy od sztucznej inteligencji?

Dlaczego bezpośredni udział w globalnej wymianie handlowej jest taki ważny? Przedsiębiorstwo, które zajmuje się przykładowo sprzedażą mebli w innych państwach, musi się liczyć zarówno z tamtejszą konkurencją lokalną, krajową, jak i zagraniczną. Wysoka produktywność w jego przypadku to kwestia być albo nie być, a tak się składa, że AI w jej podnoszeniu ma spory potencjał. Jak ujął to kierownik ds. produktu w dużym przedsiębiorstwie działającym w branży rozrywkowej:

Ja bym nie powiedział nawet [że wykorzystanie AI to] jakaś przewaga konkurencyjna. Dzisiaj to jest minimum z mojej perspektywy.

Ponadto, jak informują analitycy, zagraniczni partnerzy często wręcz wymagają od podmiotów, z którymi współpracują wykorzystania takiej technologii.

AI w polskich firmach to rzadkość, mimo wielu korzyści

Zaskakuje, że wdrażanie AI w polskich firmach napotyka tak duże trudności, skoro podmioty, które zdecydowały się na tę technologię, zazwyczaj bardzo pozytywnie oceniają swoją decyzję. Wielu menedżerów w rozmowach z badaczami PIE podkreślało, że efekty implementacji sztucznej inteligencji przewyższyły ich oczekiwania. Jak ujął to kierownik ds. produktu w dużym przedsiębiorstwie z branży rozrywkowej:

Jeszcze je [pierwotne oczekiwania] znacząco przerosły. Myślę, że tutaj nie ma co oszukiwać. Początkowo podchodziliśmy do tego tematu dość sceptycznie, a wraz z rozwojem różnych narzędzi AI czasem aż strach się bać, co będzie za kolejne trzy lata. Nie ukrywam, że bardzo nas to pozytywnie zaskoczyło i w pewnym stopniu zmodyfikowało strategię rozwoju firmy.

Zobacz także: Sztuczna inteligencja wchodzi do systemów zarządzania magazynem

Co więcej, zgodnie z danymi MRiT przedsiębiorstwa, które zdecydowały się wdrożyć rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji, znacznie częściej niż pozostałe przewidują poprawę wyników finansowych. Dlaczego zatem AI wciąż budzi w polskich firmach tak dużą niechęć? Na razie pozostaje to pytanie otwarte.