Breaking Bad to nie fikcja. Diagnoza raka prowadzi do wzrostu przestępczości [BADANIE]

Choć fabuła serialu Breaking Bad ma charakter fikcyjny, jej punkt wyjścia nie jest całkowicie oderwany od rzeczywistości. Wyniki badań wskazują, że diagnoza raka prowadzi do silnego wzrostu prawdopodobieństwa popełnienia przestępstwa.

• Diagnoza raka średnio zwiększa prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa o ok. 14%.
• Efekt odnotowano w przypadku przestępstw o motywacji ekonomicznej, jak i przestępstw z użyciem przemocy.
• Wpływ zdiagnozowania nowotworu na przestępczość nie jest chwilowy. Co więcej, wraz z upływem czasu rośnie i pozostaje statystycznie istotny nawet 10 lat po diagnozie. 
• Spadek dochodów i zatrudnienia, skrócenie perspektywy życiowej oraz nasilony stres to kluczowe mechanizmy, przez które rak przyczynia się do wzrostu przestępczości. 

Breaking Bad, diagnoza raka oraz przestępczość

W popularnym amerykańskim serialu Breaking Bad główny bohater Walter White dowiaduje się, że ma zaawansowany nowotwór płuc i prawdopodobnie zostało mu kilka lat życia. Ta wiadomość popycha go do wejścia w świat produkcji metamfetaminy, ponieważ chce zabezpieczyć finansowo swoją rodzinę. Na pierwszy rzut oka początek serialu może wydawać się niezwykle wręcz przerysowany. Jednak, jak wskazują autorzy pracy „Breaking Bad: Jak szoki zdrowotne prowadzą do popełniania przestępstw”, przedstawiona w nim sytuacja nie musi być tak dalece oderwana od rzeczywistości, jak mogłoby się wydawać.

Zobacz także: Edukacja a zdrowie. Skąd brał się prozdrowotny efekt szkół komunistycznych? [BADANIE]

Zgodnie z teorią ekonomii informacja o wystąpieniu poważnej choroby może prowadzić do wzrostu prawdopodobieństwa popełnienia przestępstwa. Po pierwsze, diagnoza raka może istotnie pogorszyć sytuację ekonomiczną jednostki, ograniczając jej zdolność do świadczenia pracy w pełnym wymiarze czasu oraz obniżając osiągane dochody. Po drugie, perspektywa skróconej oczekiwanej długości życia może zmniejszać subiektywnie postrzeganą surowość sankcji karnych. W takiej sytuacji kara dożywotniego pozbawienia wolności może być postrzegana jako mniej dotkliwa, jeżeli horyzont życia ulega istotnemu skróceniu. Ponadto przewlekły stres związany z chorobą może osłabiać kontrolę impulsywnych zachowań i sprzyjać podejmowaniu decyzji obarczonych wyższym ryzykiem, w tym zachowań przestępczych.

Empiryczna analiza wpływu nowotworu na przestępczość

W celu weryfikacji postawionej hipotezy badacze wykorzystali bardzo rozbudowane duńskie dane rejestrowe. W celu oszacowania wpływu diagnozy nowotworu na skłonność do popełniania przestępstw porównano osoby, u których zdiagnozowano raka, z osobami, które otrzymały taką diagnozę w późniejszym okresie. Ograniczenie próby badawczej wyłącznie do jednostek, które prędzej lub później zachorowały na nowotwór, ma istotne znaczenie metodyczne. Nie można wykluczyć, że osoby dotknięte tą chorobą różnią się od pozostałej części populacji pod względem wybranych cech. W konsekwencji porównywanie ich z osobami, które przez całe życie pozostają zdrowe, mogłoby prowadzić do mylnych wniosków.

Diagnoza raka podnosi prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa

Zgodnie z ustaleniami badaczy, Breaking Bad trafnie zidentyfikował przyczynowo-skutkowy mechanizm — diagnoza raka prowadzi do wyższego prawdopodobieństwa popełnienia przestępstwa. Na poniższym wykresie zaprezentowano główne rezultaty badania. W roku otrzymania informacji o nowotworze odnotowano spadek prawdopodobieństwa popełnienia przestępstwa. Jednak już dwa lata po diagnozie efekt ten staje się dodatni i statystycznie istotny. W kolejnych latach jego skala wzrasta i pozostaje istotnie różna od zera nawet w horyzoncie dziesięciu lat od momentu rozpoznania choroby. Średnio diagnoza raka zwiększa prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa o 0,1 pkt proc. Przy poziomie bazowym wynoszącym 0,69 pkt proc. (ludzie ogólnie dosyć rzadko popełniają przestępstwa) oznacza to wzrost rzędu ok. 14%. 

Zobacz także: Uchodźcy to nie imigranci: znacznie gorsza integracja i wyższa przestępczość [BADANIA]

Ponadto badacze przeanalizowali, na jakie kategorie przestępstw oraz w jakiej skali wpływa diagnoza raka. W tym celu dokonano podziału czynów zabronionych na przestępstwa o motywacji ekonomicznej (włamanie, kradzież, oszustwo) oraz pozostałe. Wyniki zaprezentowano na poniższym wykresie. Średnio zachorowanie na nowotwór prowadziło do wzrostu prawdopodobieństwa popełnienia przestępstwa o charakterze ekonomicznym o 14% (0,06 pkt proc.), oraz do wzrostu prawdopodobieństwa popełnienia przestępstwa o motywacji nieekonomicznej o 38% (0,02 pkt proc.). W tej drugiej kategorii wzrost koncentruje się przede wszystkim w grupie przestępstw z użyciem przemocy, takich jak zabójstwo czy napaść. Badacze nie odnotowali istotnego statystycznie wzrostu prawdopodobieństwa popełnienia przestępstwa na tle seksualnym.  

Dlaczego nowotwór skłania ludzi do popełniania przestępstw?

W przypadku przestępstw o motywach ekonomicznych można stosunkowo łatwo zidentyfikować główny kanał oddziaływania diagnozy nowotworu. Zachorowanie na nowotwór prowadzi bowiem do pogorszenia sytuacji ekonomicznej osób nim dotkniętych. Średnio, w następstwie diagnozy, wynagrodzenie obniża się o 4,8%, prawdopodobieństwo zatrudnienia spada o 0,9 pkt proc., natomiast liczba przepracowanych godzin wśród osób, które utrzymały zatrudnienie, zmniejsza się o ok. 40 godzin rocznie. Ponadto autorzy przedstawiają sugestywne dowody wskazujące na istotną rolę warunków ekonomicznych jako czynnika pośredniczącego. Efekt diagnozy był szczególnie silny w przypadku osób, które w momencie jej postawienia nie dysponowały zgromadzonymi oszczędnościami. Co więcej, w regionach, w których hojność systemu zabezpieczeń społecznych uległa ograniczeniu, wpływ diagnozy na prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa wzrastał. 

Zobacz także: Luki w przepisach kosztują zdrowie. Czas na nowe standardy w strefach załadunku

Z kolei przestępstwa nieekonomiczne, a w pewnym zakresie także ekonomiczne, można wyjaśniać poprzez dwa pozostałe kanały wskazane we wstępie. Po pierwsze, wraz ze spadkiem oczekiwanej długości życia obniża się postrzegana dotkliwość kary. Ekonomiści wykazali, że po kontrolowaniu dostępnych charakterystyk badanych zdiagnozowanie cięższego, bardziej śmiertelnego nowotworu wiąże się z proporcjonalnie wyższym prawdopodobieństwem popełnienia przestępstwa. Zależność ta nie występuje jednak w przypadku osób, u których choroba miała na tyle ciężki przebieg, że wymagała długotrwałej hospitalizacji. Istotnym czynnikiem pozostaje również stres. Wpływ diagnozy nowotworowej na skłonność do przestępczości jest około 2,5 raza silniejszy wśród osób poszukujących pomocy psychologicznej.

Breaking Bad bliżej rzeczywistości, niż sądzimy

W tym świetle Breaking Bad można odczytywać nie tylko jako dramatyczną opowieść o moralnym upadku jednostki, lecz także jako narrację, która intuicyjnie uchwyciła realny mechanizm przyczynowo-skutkowy. Zdiagnozowanie poważnej choroby potrafi wywrócić człowiekowi życie do góry nogami, obniżyć dochody, skrócić perspektywę planowania, nasilić odczuwany stres. Dane pokazują, że w takich okolicznościach statystycznie rośnie skłonność do popełniania przestępstw, choć oczywiście zdecydowana większość chorych nigdy nie przekracza prawa. Serial przerysowuje skalę i tempo wydarzeń, ale trafnie uchwycił coś istotnego, skutki poważnej choroby wykraczają daleko poza świat medycyny.