Luka czynszowa wyklucza samotne matki z dziećmi. Dla nich mieszkanie to luksus

Choć na przestrzeni ostatniej dekady wskaźniki problemów mieszkaniowych uległy wyraźnej poprawie, to jednak luka czynszowa, rosnące koszty wynajmu i brak odpowiedniej zdolności kredytowej wciąż spędzają sen z powiek wielu polskim rodzinom. Jak nasza stabilność wypada na tle reszty Unii Europejskiej i kogo kryzys dotyka najmocniej?

• W Polsce aż 17,9 proc. respondentów zadeklarowało, że będą musieli zmienić miejsce zamieszkania z powodów czysto finansowych,
• W 2024 roku pokazują, że 11 proc. wszystkich mieszkańców Polski odczuwa niepewność co do swojej sytuacji mieszkaniowej,
• W 2022 roku problem luki czynszowej dotyczył 35 proc. polskich gospodarstw domowych,
• Wskaźnik przeludnienia w lokalach mieszkaniowych w Polsce od lat należy do najwyższych w Unii Europejskiej.

Najemcy pod presją finansową

Własne „M” od zawsze stanowiło w naszym kraju synonim życiowego bezpieczeństwa. Trudno się temu dziwić, biorąc pod uwagę, że sytuacja mieszkaniowa w Polsce bywa niezwykle wymagająca, zwłaszcza dla osób, które nie posiadają nieruchomości na własność. Rosnące koszty życia, wysokie stopy procentowe i wahania na rynku najmu sprawiają, że coraz większa grupa Polaków odczuwa lęk przed jutrem, obawiając się o to, czy będzie w stanie opłacić czynsz.

Niestety z najnowszych danych Eurofoundu przytoczonych przez Polski Instytut Ekonomiczny za 2025 rok wyłania się niepokojący obraz sytuacji osób wynajmujących mieszkania. W Polsce aż 17,9 proc. respondentów, którzy nie posiadają mieszkania własnościowego, zadeklarowało, że prawdopodobnie będą musieli zmienić miejsce zamieszkania z powodów czysto finansowych – po prostu nie będzie ich już na nie stać.

Dla porównania, w całej Unii Europejskiej ten odsetek wynosi nieco ponad 12 proc. Mimo że wyprzedzamy pod tym kątem unijną średnią (na naszą niekorzyść), warto zaznaczyć, że w Europie są kraje, w których lokatorzy mierzą się z jeszcze większą presją. Polscy najemcy są w lepszej sytuacji niż mieszkańcy siedmiu innych państw UE, w tym między innymi Hiszpanii, Portugalii czy Słowacji.

Poczucie niepewności a codzienne wydatki

Kwestia przystępności cenowej mieszkań uderza przede wszystkim w osoby wynajmujące, ale nie omija również właścicieli obciążonych kredytami czy rosnącymi kosztami eksploatacyjnymi. Badania Eurofoundu z 2024 roku pokazują, że 11 proc. wszystkich mieszkańców Polski (bez względu na formę własności lokalu) odczuwało niepewność co do swojej sytuacji mieszkaniowej. To wynik o 4 punkty procentowe wyższy niż średnia europejska, dający nam 9. miejsce w zestawieniu krajów o najwyższym poziomie obaw (ex aequo z Rumunią, Hiszpanią i Holandią).

Zobacz także: Ogromna inwestycja Panattoni na Śląsku. Setki nowych miejsc pracy

Paradoksalnie, poczucie braku stabilności mieszkaniowej nie zawsze idzie w parze z ogólną zapaścią domowych budżetów. W przypadku tzw. „wiązania końca z końcem” Polska wypada dokładnie na poziomie unijnej średniej – problemy w tym obszarze zadeklarowało 30 proc. ankietowanych.

W innych państwach Europy codzienna walka z wydatkami bywa znacznie trudniejsza, dla przykładu w Finlandii problemy zgłasza 31 proc. społeczeństwa, we Włoszech odsetek ten wynosi 36 proc., a u naszych sąsiadów na Węgrzech z trudnościami finansowymi boryka się aż 40 proc. badanych.

Luka czynszowa decyduje o tym, kto nie ma szans na własne mieszkanie

Kluczowym pojęciem dla zrozumienia obecnych problemów na rynku nieruchomości jest tzw. luka czynszowa. Zjawisko to dotyczy gospodarstw domowych, które z jednej strony zarabiają za dużo, by ubiegać się o lokal komunalny lub socjalny, a z drugiej – za mało, by kupić lub wynająć mieszkanie na wolnym rynku bez nadmiernego obciążenia domowego budżetu. Często wiąże się to z życiem w trudnych warunkach i znacznym przeludnieniu.

Zgodnie z danymi Europejskiego Badania Warunków Życia (EU-SILC) w 2022 roku problem luki czynszowej dotyczył 35 proc. polskich gospodarstw domowych. Aż 23 proc. z nich (czyli dwie na trzy rodziny w luce czynszowej) ponosiło nadmierne koszty mieszkaniowe lub tłoczyło się w zbyt małych metrażach, nie mając finansowych możliwości na zmianę tej sytuacji przy ówczesnych cenach rynkowych.

Choć wyższe wskaźniki luki czynszowej w UE w 2022 r. zanotowano tylko w Grecji, na Łotwie, w Holandii, Bułgarii i Rumunii, warto zauważyć istotny pozytyw. Na przestrzeni dekady (2012-2022) poziom luki czynszowej w Polsce obniżył się niemal dwukrotnie.

Zobacz także: Nowe przepisy uderzą w pożyczkobiorców. Szara strefa już teraz pochłania miliardy

Mimo tego makroekonomicznego spadku problem wciąż drastycznie dotyka najbardziej wrażliwych grup społecznych. Najczęściej wpadają w niego samotni rodzice z co najmniej jednym dzieckiem – w tej grupie luka czynszowa wynosi aż 64 proc., a także rodziny wielodzietne (dwoje dorosłych i co najmniej troje dzieci) – tu wskaźnik wynosi 61 proc. Autorzy badań wskazują, że dramatyczna sytuacja tych grup wynika bezpośrednio z relatywnie niskiej zdolności kredytowej przy wysokich kosztach życia oraz ogromnego deficytu dużych, wielopokojowych mieszkań w polskich miastach.

Co mówią inne dane? Problem przeludnienia

Sytuacja mieszkaniowa w Polsce nierozerwalnie wiąże się ze wspomnianym już przeludnieniem. Jak wynika z dodatkowych danych Eurostatu dotyczących warunków mieszkaniowych, wskaźnik przeludnienia w Polsce od lat należy do najwyższych w Unii Europejskiej, oscylując wokół 35 proc., podczas gdy średnia unijna wynosi niespełna 17 proc. Oznacza to, że miliony Polaków wciąż nie dysponują wystarczającą liczbą pokoi w stosunku do wielkości ich gospodarstwa domowego, co dodatkowo potęguje frustrację i napędza zjawisko luki czynszowej.