Fach w ręku, czyli trend kształtujący rynek pracy w Polsce

Rynek pracy w Polsce w ostatnich latach przechodzi wyraźne zmiany, które coraz silniej wpływają również na wybory edukacyjne młodych ludzi. Coraz więcej uczniów rezygnuje z tradycyjnej ścieżki prowadzącej przez liceum ogólnokształcące na studia i decyduje się na kształcenie zawodowe. Dane pokazują, że rośnie liczba absolwentów szkół branżowych I stopnia, a ich udział wśród wszystkich absolwentów szkół ponadpodstawowych systematycznie wzrasta. Trend ten może być odpowiedzią na potrzeby gospodarki, ponieważ rynek pracy w Polsce coraz częściej poszukuje wykwalifikowanych pracowników technicznych i rzemieślników, którzy mogą szybko rozpocząć aktywność zawodową.

• Udział absolwentów szkół branżowych I stopnia wzrósł z 10 proc. w 2020 r. do 15,1 proc. w 2024 r,
• W tym samym czasie spadł udział absolwentów liceów ogólnokształcących i techników,
• Najpopularniejsze zawody to m.in. mechanik samochodowy, fryzjer i kucharz,
• Szczególnie szybko rośnie liczba absolwentów kształcących się w zawodzie elektryka,
• Już dwa lata po ukończeniu szkoły ponad połowa absolwentów pracuje na rynku pracy w Polsce.

Rynek pracy w Polsce wpływa na wybory edukacyjne młodych

Polski system edukacji ponadpodstawowej w ostatnich latach wyraźnie się zmienia. Coraz więcej uczniów decyduje się na kształcenie zawodowe, które daje szybki start na rynku pracy w Polsce. Dane pokazują, że rośnie znaczenie branżowych szkół I stopnia, które przygotowują uczniów do konkretnych zawodów poszukiwanych przez pracodawców.

Jeszcze w 2020 r. absolwenci branżowych szkół I stopnia stanowili około 10 proc. wszystkich absolwentów szkół ponadpodstawowych, czyli około 38,9 tys. osób. W 2024 r. ich udział wzrósł już do 15,1 proc., co oznacza około 68,6 tys. absolwentów. Oznacza to wzrost liczby absolwentów tych szkół o ponad 76 proc. w ciągu czterech lat.

Jednocześnie spada udział absolwentów innych typów szkół. W przypadku liceów ogólnokształcących zmniejszył się on z 47 proc. w 2020 r. do około 41 proc. w 2024 r., natomiast w technikach z 29 proc. do około 25 proc.

Zmiana ta pokazuje, że rynek pracy w Polsce coraz silniej oddziałuje na decyzje edukacyjne młodych ludzi. Model edukacyjny, w którym dominowało liceum prowadzące przede wszystkim do studiów, stopniowo ustępuje miejsca bardziej zrównoważonej strukturze, w której ważną rolę odgrywa kształcenie zawodowe.

Rozwój szkół branżowych odpowiada na potrzeby gospodarki

Rosnące zainteresowanie szkolnictwem zawodowym znajduje odzwierciedlenie również w liczbie szkół. Z danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że liczba branżowych szkół I stopnia wzrosła o około 11 proc. między 2017 r. a 2024 r. – z 1167 do 1299 placówek.

Zobacz także: Sprawdź zawody przyszłości i nie spraw zawodu rodzicom

Rozwój tych szkół jest w dużej mierze związany z reformą systemu edukacji rozpoczętą w 2017 r., która zastąpiła dawne zasadnicze szkoły zawodowe nowym modelem branżowych szkół I i II stopnia. Pierwszy rocznik absolwentów kształconych według nowej podstawy programowej ukończył szkołę w 2020 r.

Zmiany te były odpowiedzią na sygnały płynące z gospodarki. Od lat pracodawcy wskazują, że rynek pracy w Polsce potrzebuje przede wszystkim wykwalifikowanych pracowników technicznych i rzemieślników.

Najpopularniejsze zawody wybierane przez uczniów

Struktura kształcenia w szkołach branżowych I stopnia od kilku lat pozostaje stosunkowo stabilna. Najczęściej wybieranym zawodem wśród absolwentów z 2023 r. był mechanik pojazdów samochodowych. Na kolejnych miejscach znaleźli się fryzjer oraz kucharz.

Łącznie w dziesięciu najpopularniejszych zawodach kształciło się aż 78 proc. wszystkich absolwentów szkół branżowych. Wśród najczęściej wybieranych profesji znalazły się także:

• sprzedawca,
• monter zabudowy i robót wykończeniowych w budownictwie,
• elektryk,
• cukiernik,
• stolarz,
• elektromechanik pojazdów samochodowych,
• ślusarz.

Lista najpopularniejszych zawodów pozostaje praktycznie niezmieniona od kilku lat. Pokazuje to, że zarówno uczniowie, jak i szkoły dostosowują ofertę edukacyjną do realnych potrzeb, jakie zgłasza rynek pracy w Polsce.

Elektryk jednym z najbardziej poszukiwanych zawodów

Na tle innych profesji szczególnie wyróżnia się zawód elektryka. Między 2020 r. a 2023 r. liczba absolwentów szkół kształcących w tym kierunku wzrosła z około 1,6 tys. do 2,5 tys. osób, czyli o ponad połowę.

Rosnące zainteresowanie tym zawodem wynika przede wszystkim z dużego zapotrzebowania na specjalistów. Elektryk od wielu lat znajduje się na liście zawodów deficytowych, czyli takich, w których liczba ofert pracy jest większa niż liczba dostępnych kandydatów.

Prognozy wskazują, że w 2026 r. niedobór elektryków może występować nawet w dwóch trzecich powiatów w Polsce. To pokazuje, jak bardzo rynek pracy w Polsce potrzebuje specjalistów z wykształceniem zawodowym.

Absolwenci szybko znajdują zatrudnienie

Jedną z największych zalet szkół branżowych jest szybkie wejście absolwentów na rynek pracy. Z danych monitoringu karier absolwentów szkół ponadpodstawowych wynika, że już w drugim roku po ukończeniu szkoły ponad połowa absolwentów podejmuje zatrudnienie.

W marcu 2025 r. pracowało 43 proc. absolwentów rocznika 2023. Dla porównania we wrześniu 2023 r. tuż po zakończeniu nauki, zatrudnionych było 19 proc. z nich. Około 10 proc. absolwentów łączyło pracę z dalszą nauką.

Najwyższy poziom zatrudnienia obserwowano wśród absolwentów szkół kształcących ślusarzy, stolarzy oraz elektryków. Pokazuje to wyraźnie, że rynek pracy w Polsce szczególnie potrzebuje pracowników w zawodach technicznych.

Zarobki zależą od wybranego zawodu

Choć szkoły branżowe umożliwiają szybkie rozpoczęcie kariery zawodowej, wysokość wynagrodzeń zależy w dużej mierze od wybranego zawodu oraz zapotrzebowania na konkretne umiejętności.

Najwyższe zarobki osiągają zazwyczaj absolwenci zawodów technicznych, takich jak elektryk czy ślusarz. Z kolei najszybciej do średniej płacy w danym zawodzie dochodzą specjaliści robót wykończeniowych w budownictwie, stolarze oraz mechanicy pojazdów samochodowych. Większa luka płacowa utrzymuje się natomiast w zawodach usługowych, takich jak fryzjer, kucharz czy sprzedawca.

Fachowcy coraz bardziej potrzebni gospodarce

Zmiany zachodzące w systemie edukacji pokazują, że rynek pracy w Polsce coraz wyraźniej potrzebuje specjalistów z konkretnymi umiejętnościami zawodowymi. W wielu sektorach gospodarki – zwłaszcza w budownictwie, energetyce czy przemyśle – od lat brakuje wykwalifikowanych pracowników.

Zobacz także: Kinga na mecie, Jadwiga finiszuje. Pierwszy tunel Podłęże-Piekiełko wydrążony

Dlatego szkolnictwo branżowe zaczyna odgrywać coraz ważniejszą rolę w przygotowaniu młodych ludzi do wejścia na rynek pracy w Polsce. Dane z ostatnich lat wskazują, że coraz więcej uczniów dostrzega tę zmianę i świadomie wybiera ścieżkę edukacyjną prowadzącą bezpośrednio do zawodu.